:: دوره 20، شماره 1 - ( 6-1398 ) ::
جلد 20 شماره 1 صفحات 185-208 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی تزیینات آجری منارۀ مسجدجامع کاشان
بابک عالمی*، نغمه اسدی چیمه، صدیقه کمالی زارچی
چکیده:   (220 مشاهده)

پیشینۀ منارۀ مسجدجامع کاشان، با توجه به کتیبۀ آن به سال 466ق بازمی‎گردد. یکی از ویژگی‎های بارز آثار معماری بازمانده از این زمان از جمله مناره‎ها، استفادۀ گسترده و ماهرانه از آجر و پیوستگی تزیینات آجری با ساختار بنا‎هاست. در منارۀ کاشان برخلاف سایر نمونه‎های هم‎دوره، کاربست ماهرانۀ آجر به چشم نمی‎خورد. همچنین تصاویری که از این مناره در هنگام آسیب‎دیدگی نمای آن در دست است، نشان می‎دهد که میان نما و ساختار پیوندی وجود نداشته و نما چون پوسته‎ای مجزا بدنۀ مناره را در بر گرفته بوده است. همین امر سبب شده تا طی زمین‎لرزۀ سال 1192 هجری قمری یا به دلایل دیگر، بدون فروریختن ساختار مناره، نمای آن دچار آسیب جدی شود. به همین دلیل، صورت تزیینات اصیل و اولیۀ بنا و نیز میزان تطابق تزیینات پس از مرمت با صورت اصیل آن مشخص نیست. هدف مقالۀ حاضر این است که با بررسی اسناد تصویری، بخش‎های اصیل مناره را شناسایی کند و نسبت تزیینات فعلی را با صورت اصیل آن بسنجد و سپس به‌علت به‎کارگیری فنی متفاوت از فنون رایج زمانه در ساخت این مناره دست یابد. راهبرد این تحقیق، تفسیری‌تاریخی و توصیفی‌تحلیلی است و داده‎های آن از خلال اسناد تصویری و متون و نیز از راه مطالعات میدانی گردآوری شده‎اند. حاصل این پژوهش آن است که طی مرمت، تزیینات مناره اغلب بدون توجه به نقوش قبلی، از نو ساخته شده‎اند. حتی در کتیبه نیز که بر اساس تصاویر دچار آسیب جدی نبوده است، دخل و تصرف‎هایی دیده می‎شود. همچنین دربارۀ تفاوت در فن اجرای تزیینات، بررسی‎ها در این مقاله منجر به این فرضیه شده است که منارۀ کاشان در دورۀ سلجوقی از اساس ساخته نشده بلکه مربوط به دوره‎های پیشین و احتمالاً جزئی از مسجد اولیه بوده و در دورۀ سلجوقی نمایی آجری بدان افزوده شده است.
 

واژه‌های کلیدی: کاشان، مسجدجامع، مناره، ساختار، تزیینات.
متن کامل [PDF 808 kb]   (68 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1398/12/24 | پذیرش: 1398/12/24 | انتشار: 1398/12/24



XML   English Abstract   Print



دوره 20، شماره 1 - ( 6-1398 ) برگشت به فهرست نسخه ها