دانشگاه کاشان کاشان شناسی 2676-7686 18 1 2025 08 23 Typology of Traditional Houses in the Historical Districts of Kashan (A Case Study of the Farshchi House in Panjeh-Shah Neighborhood) گونه‌شناسی خانه‌های سنتی محلات تاریخی کاشان (مورد مطالعاتی: خانۀ فرشچی در محلۀ پنجه‌شاه) 100 130 115411 10.22052/kashan.2026.256679.1141 FA پرنیان قلی‌پور کارشناسی ارشد معماری، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران 0009-0000-5910-3328 حمیدرضا فرشچی استادیار گروه معماری، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. (نویسندۀ مسئول) 0000-0003-0878-7154 مهدیس مدیحیان کارشناسی معماری، دانشکدۀ معماری، دانشگاه آزاد اسلامی کاشان، کاشان، ایران. 0009-0001-1260-4632 Journal Article 2025 04 23 <span>In the architecture of central Iran, the house consists of various components, one of the most important of which is the courtyard. The courtyard is situated beyond the entrance according to a defined spatial hierarchy and plays an important role in the spatial organization of the building. Most houses located in the historic city of Kashan have one, two, or several central courtyards which, according to existing studies, were formed with appropriate compositions in harmony with environmental and climatic conditions in order to achieve comfortable living conditions, and they play a particular role in organizing the spaces surrounding them. This study introduces the historical Farshchi House in the old Panj-e Shah neighborhood, which was surveyed for the first time, and, in order to identify its physical characteristics, examines and compares its architectural structure with that of three other types of historical houses in Kashan. Using a descriptive-historical method, aerial photographs, field surveys of the existing conditions, and information obtained from knowledgeable individuals and the owners of the Farshchi House were examined in an effort to reconstruct and draw the original plan of the house during the Qajar period and compare its spatial organization with that of contemporary houses from the same period. The findings indicated that there were differences between the arrangement of building masses around the courtyard and the placement of the pool in this house and those of the other houses examined. In this way, a particular form of design, which appears in the shape of a cane, can be identified for the surrounding space, while the pool has been positioned among the courtyard garden beds closer to the southern side of the building. Consequently, in terms of the composition and organization of its spaces, this house can be considered one of the distinctive houses of Kashan<span dir="RTL" lang="FA">.</span></span> <strong><span lang="AR-SA">در معماری مرکز ایران، خانه از اجزای گوناگونی تشکیل شده است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به حیاط اشاره کرد. حیاط با سلسله‌مراتبی مشخص پس از ورودی خانه قرار گرفته و نقش مهمی در سازمان‌دهی فضایی بنا ایفا می‌کند. اکثرخانه‌های واقع‌شده در شهر تاریخی کاشان دارای یک، دو یا چند حیاط مرکزی هستند که بر اساس مطالعات انجام‌شده، به‌منظور دستیابی به شرایط آسایش، با ترکیب‌بندی متناسب و هماهنگ با شرایط محیطی و اقلیمی شکل گرفته‌اند و نقش ویژه‌ای در سازمان‌دهی فضاهای اطراف خود دارند. در این پژوهش ضمن معرفی خانۀ تاریخی فرشچی در محلۀ قدیمی پنجه‌شاه، که برای اولین‌بار مورد برداشت قرار گرفته است، به‌منظور شناسایی کالبدی آن نیز با ساختار معماری سه گونه خانۀ تاریخی دیگر در کاشان مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است. در این پژوهش با روشی توصیفی‌تاریخی، با بررسی تصاویر هوایی و برداشت‌های میدانی وضع موجود و هم‌چنین کسب آگاهی از مطلعان و مالکان خانۀ فرشچی، تلاش گردید طرح اولیۀ این خانه در دورۀ قاجار بازیابی و ترسیم شده، سامان‌دهی فضایی آن با خانه‌های هم‌دورۀ خود مقایسه شود. در پایان این نتیجه حاصل شد که طراحی توده‌گذاری در اطراف حیاط و جانمایی حوض در این خانه با سایر خانه‌های مقایسه‌شده تفاوت‌هایی دیده می‌شود و از این طریق می‌توان به فرم خاصی از طراحی فضای پیرامونی پی برد که به شکل عصایی نمایان شده است و جانمایی حوض از میان باغچه‌های حیاط به جبهۀ جنوبی ساختمان نزدیک شده است. در نتیجه به لحاظ ترکیب سازماندهی فضایی، می‌توان این خانه را در زمرۀ خانه‌های خاص کاشان به حساب آورد.</span></strong> https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115411_eaba129337280be02034b81c3cef9c3a.pdf