دانشگاه کاشان کاشان شناسی 2676-7686 18 1 2025 08 23 A Comparative Analysis of Natural Ecological Substrate Characteristics versus Trade-Communication Routes in Shaping the Historical Street Network of Kashan مقایسۀ نقش ویژگی‌های طبیعی بستر زیست‌بوم با تأثیر مسیرهای ارتباطی و تجاری بر ساختار معابر تاریخی کاشان 3 41 115481 10.22052/kashan.2026.258527.1164 FA سارا قاسمیه دانشجوی دکتری گروه مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران 0009-0006-6379-1489 بهنام پدرام دانشیار گروه مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران. (نویسندۀ مسئول) 0000-0001-5696-1538 حمیدرضا جیحانی دانشیار مرکز مستندنگاری و مطالعات معماری، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0001-9848-9219 کیانوش سوزنچی استادیار، گروه معماری (معماری منظر)، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. 0000-0001-6470-4013 Journal Article 2025 03 27 The street network of the historical city of Kashan exhibits a complex and organic order that has evolved gradually in response to the characteristics of its ecological setting. In addition, the internal street system of each city is influenced by intercity, regional, and international routes of communication. This study asks to what extent the structure and organization of Kashan’s historical streets have developed in adaptation to the natural characteristics of their setting, and to what extent they have been influenced by major communication and trade routes in Iran and the wider region. This research aims to compare the role of the site’s natural characteristics with the influence of communication routes on the organization of Kashan’s historical street network. The study area comprises the historical core enclosed by Kashan’s defensive city wall, along with the neighborhoods of Posht-e Mashhad, which were selected as the geographical context of the study. The research adopts a historical-interpretive approach based on field observations, maps and aerial photographs, historical documents and texts, as well as archaeological studies. At one level, the early urban nuclei of Kashan and their evolutionary processes are examined, and the structure of the historical street network is analyzed in relation to the natural characteristics of the site. At another level, Kashan’s location in relation to major trade and communication routes is investigated. The findings indicated that the development of Kashan’s urban nuclei and the structure of its historical street network were influenced primarily by the land slope and the direction of groundwater flow from southwest to northeast—from the foothills toward the lower-lying plains and desert areas. The second most significant factor was Kashan’s location along major communication routes. ساختار معابر تاریخی شهر کاشان دارای نظمی پیچیده و ارگانیک است که تحت تأثیر تکامل تدریجی بافت در هماهنگی با بستر زیست‌بوم شکل گرفته و توسعه پیدا کرده است. علاوه‌بر این نظام معابر داخلی هر شهر تحت تأثیر راه‌های ارتباطی بین‌شهری، منطقه‌ای و بین‌المللی نیز قرار دارد. پرسش پژوهش این است که ساختار و نظم معابر تاریخی کاشان تا چه ‌اندازه در سازگاری با ویژگی‌های طبیعی بستر شکل گرفته و تا چه اندازه تحت تأثیر راه‌های مهم ارتباطی و تجاری ایران و منطقه قرار گرفته است. هدف پژوهش مقایسۀ نقش ویژگی‌های طبیعی بستر با تأثیر مسیرهای ارتباطی بر سازمان‌دهی معابر تاریخی کاشان است. محدودۀ تاریخی محصور در باروی دفاعی دور شهر کاشان به‌اضافۀ محله‌های پشت مشهد به‌عنوان بستر مورد مطالعه انتخاب شده است. روش پژوهش تفسیری‌تاریخی با تکیه بر مشاهدات میدانی، نقشه‌ها و عکس‌های هوایی، اسناد و کتب تاریخی و هم‌چنین مطالعات باستان‌شناسی است. در یک سطح هسته‌های اولیۀ شهری کاشان و سیر تکاملی آن‌ها مورد بررسی واقع شده، ساختار معابر تاریخی در ارتباط با ویژگی‌های طبیعی بستر تحلیل شده است و در سطح دیگر موقعیت کاشان نسبت به راه‌های مهم تجاری و ارتباطی بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که توسعۀ هسته‌های شهری و ساختار معابر تاریخی کاشان در درجۀ اول تحت تأثیر عامل شیب زمین و جهت جریان آب‎های زیرزمینی از جنوب غرب به شمال شرق - از سمت کوه‌پایه به سمت زمین‌های پست و بیابانی- قرار گرفته و در درجۀ دوم اهمیت موقعیت قرارگیری در میانۀ مسیرهای مهم ارتباطی تأثیرگذار بوده است.

https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115481_9c6b38dcf19d88bd90c6167f1a612b0f.pdf

دانشگاه کاشان کاشان شناسی 2676-7686 18 1 2025 08 23 Jarmqāsān and Sardqāsān: Kashan in Ancient Sources جرمْ‌قاسان و صردْقاسان: کاشان در منابع کهن 42 69 115132 10.22052/kashan.2025.255358.1123 FA حسین ایمانیان دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران 0000-0003-4344-2450 Journal Article 2024 09 22 The region of Kashan, due to its location along major routes of the Iranian central plateau and its possession of both desert and mountainous areas, among other factors, has always been considered a valuable territory. Discovering the reason for its naming as "Kāshān" will lead us into generally unclear conclusions, a point that has been mentioned in the research and statements of others. In the early Islamic centuries and mostly in Arabic-language sources, Kashan is referred to as the two rustāqs (districts) of "Jarmqāsān" and "Sardqāsān." Since these two terms are first found in the writings of Rōzbeh Irāni (Ibn al-Moqaffa'), who was a translator of part of the Pahlavi texts, it can be presumed that this nomenclature was also prevalent in Iran before the Arab conquest. Roughly from the 4th and 5th centuries AH (10th-11th CE), the single name "Kāshān" was applied to both its warm and cold parts, replacing the two aforementioned names. A look at medieval sources shows that Kashan was no longer considered a rustāq among the rustāqs of Isfahan or Qom, but rather a madīna (city) encompassing several qarya (villages), and was counted as having a congregational mosque (jāmeh) and pulpit (minbar), a madrasa, a governor (hākem), and fortifications (borj wa bārū). This article, using a descriptive-analytical method and based on the examination of Arabic and Persian sources from the second to the sixth centuries AH (8th-12th CE), seeks to clarify the period and the reasons for this transformation. It can be surmised that water scarcity in the warm-climate villages during the first few Islamic centuries, the merger of several surrounding villages with Kashan, the spread of Shiite Islam in the central part of Kashan, and its economic prosperity in the fourth and fifth centuries AH (10th-11th CE) caused the two warm and cold rustāqs of Kashan to transform into the madīna of Kashan—a central city encompassing several villages. منطقۀ کاشان از برای جایگیری در میان راههای فلات میانی ایران و برخورداری از دو بخش بیابانی و کوهستانی و مگر این‌ها، هماره جایگاهی ارزشمند در جغرافیای سیاسی ایران داشته است. یافتن چراییِ نامگذاری این پهنه به «کاشان» ما را به بیابانهای تاریک گمانهزنی خواهد کشاند. در سدههای نخستِ هجری و بیشتر در نوشتههای تازی از این پهنه با دو فرنامِ رُستاقِ «جَرم‌قاسان» و «صَردقاسان» یاد شده است. از آن‌جاکه نخستینبار ابن‌مقفع (درگذشتۀ 142هـ) دو زبانزد (اصطلاح) بالا را گزارش میکند، توان پنداشت که این نامگذاری در ایران پیش از یورش تازیان نیز کاربرد داشته است. از منطقۀ کاشان تا سدۀ چهارم و پنجم هجری هم‌چنان با همین دو نام یاد میشود. «رُستاق» برابر «ناحیه» یا بخشی کوچک‌تر از «کوره» و دربردارندۀ چندین «قریه» بوده است. رفتهرفته از سدۀ چهارم هجری، به جای این دو نامِ آمیخته، از نام یگانۀ «کاشان» بهره گرفته میشود. نگاه به نوشتههای سدههای میانی نشان میدهد که کاشان، دیگر نه رُستاقی از رُستاقهای اصفهان یا قم، بلکه مدینهای دربرداندۀ چندین قریه و دارای مسجد جامع و منبر، مدرسه، حاکم، برج‌و‌بارو به‌شمار میآید. جستار پیشِ رو به روش توصیفی‌تحلیلی و بر پایۀ خوانش و بررسی نوشتههای تازی و پارسیِ سدههای دوم تا ششم هجری میکوشد روزگار این دگرگونی و چرایی آن را روشن نماید. توان پنداشت که پیوستن چند قریۀ پیرامون کاشان به آن، گسترش مذهب تشیّع بهویژه در بخش مرکزیِ کاشان، و شکوفایی اقتصادی آن‌جا سبب شده است از دو «رُستاق» گرمکاشان و سردکاشان، با نام «کاشان» یعنی «شهر»ی دربردارندۀ چند «دیه» یاد شود.

https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115132_e51d437f5983cfb4072eff2d30ce731f.pdf

دانشگاه کاشان کاشان شناسی 2676-7686 18 1 2026 08 01 Ali Maryam and the Amin al-Dowleh Timcheh: A Misattribution علی مریم و تیمچۀ امین‌الدوله؛ انتسابی نابه‌جا 70 99 115480 10.22052/kashan.2026.258524.1163 FA محمد مشهدی نوش‌آبادی دانشیار گروه ادیان و فلسفه، دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی دانشگاه کاشان، کاشان، ایران 0000-0002-8626-0019 Journal Article One of the important Qajar-period buildings in Kashan is Amin al-Dowleh Timcheh, for which, as is the case with many other buildings, there is no reliable and definitive information concerning its architect. Given the widespread circulation of the incorrect claim attributing the construction of this building to Muhammad Ali, a Kashani architect known as Ali Maryam, and its extensive dissemination across various websites, social media platforms, and even some scholarly writings, it was necessary to develop a coherent and well-documented text to correct this misconception and critically evaluate the aforementioned attribution based on the available evidence. To this end, the present article, adopting an analytical approach and drawing upon documentary and field sources—including interviews with experts and relevant individuals, among them the first person to put forward this claim—along with an examination of the historical and chronological feasibility of the attribution through evidence such as the inscription on his gravestone and an assessment of the architectural quality of buildings attributed to Ali Maryam, arrives at the conclusion that Ali Maryam was one of Kashan’s architects and that he was responsible for the construction of several relatively unremarkable buildings. However, attributing the construction of the Amin al-Dowleh Timcheh and Kashan’s well-known historic houses to him is untenable, both in terms of chronology and in light of the extent of his architectural capabilities. Nevertheless, it is possible that, during his adolescence or youth, he participated in the construction of Amin al-Dowleh Timcheh as a laborer or assistant to the master builder. At the same time, the claim that the building was constructed by Ramadan Ali Tupchi, another Kashani architect, warrants further investigation. یکی از بناهای مهم دورۀ قاجاری کاشان تیمچۀ امین‌الدوله است که مانند بسیاری از بناها از معمار آن اطلاع موثق و قطعی در دست نیست. با توجه به رواج ادعایی نادرست مبنی بر نسبت‌دادن ساخت این بنا به محمدعلی معمار کاشانی (علی ‌مریم) و بازتاب گستردۀ آن در برخی پایگاه‌های اینترنتی، شبکه‌های اجتماعی و حتی پاره‌ای نوشته‌های پژوهشی، ضرورت داشت متنی منسجم و مستند برای رفع این برداشت شکل‌گرفته و انتساب مذکور بر پایۀ شواهد موجود مورد ارزیابی نقادانه قرار گیرد. این مقاله بدین هدف با رویکردی تحلیلی و با استفاده از منابع اِسنادی و میدانی، اعم از مصاحبه با صاحب‌نظران و افراد ذی‌ربط، از جمله اولین مطرح‌کنندۀ این ادعا و هم‌چنین بررسی امکان تاریخی و زمانی این انتساب از طریق اسنادی مانند محتوای کتیبۀ سنگ قبر وی و بررسی کیفیت معماری ساخته‎‌های منسوب به علی مریم به این نتیجه می‌رسد که علی مریم یکی از معماران کاشان است که ساخت برخی بناهای نه‌چندان شاخص کار اوست، اما انتساب ساخت تیمچۀ امین‌الدوله و خانه‌های تاریخی معروف کاشان به وی هم به لحاظ زمانی و هم به لحاظ میزان توانایی‌هایش منتفی است، گرچه ممکن است در نوجوانی یا جوانی به‌عنوان کارگر و کمک‌دست بنا در ساخت تیمچۀ امین‌الدوله مشارکت داشته باشد. در‌عین‌حال ادعای ساخت این بنا توسط رمضان‌علی توپچی معمار دیگر کاشانی قابل بررسی است. کلیدواژه‌ها: تیمچۀ امین‌الدولۀ کاشان، علی مریم، معماری دورۀ قاجار، بازار کاشان، انتساب معماری

https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115480_c7dced801f1e05f678f3b53be7d32cb7.pdf

دانشگاه کاشان کاشان شناسی 2676-7686 18 1 2025 08 23 Typology of Traditional Houses in the Historical Districts of Kashan (A Case Study of the Farshchi House in Panjeh-Shah Neighborhood) گونه‌شناسی خانه‌های سنتی محلات تاریخی کاشان (مورد مطالعاتی: خانۀ فرشچی در محلۀ پنجه‌شاه) 100 130 115411 10.22052/kashan.2026.256679.1141 FA پرنیان قلی‌پور کارشناسی ارشد معماری، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران 0009-0000-5910-3328 حمیدرضا فرشچی استادیار گروه معماری، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. (نویسندۀ مسئول) 0000-0003-0878-7154 مهدیس مدیحیان کارشناسی معماری، دانشکدۀ معماری، دانشگاه آزاد اسلامی کاشان، کاشان، ایران. 0009-0001-1260-4632 Journal Article 2025 04 23 In the architecture of central Iran, the house consists of various components, one of the most important of which is the courtyard. The courtyard is situated beyond the entrance according to a defined spatial hierarchy and plays an important role in the spatial organization of the building. Most houses located in the historic city of Kashan have one, two, or several central courtyards which, according to existing studies, were formed with appropriate compositions in harmony with environmental and climatic conditions in order to achieve comfortable living conditions, and they play a particular role in organizing the spaces surrounding them. This study introduces the historical Farshchi House in the old Panj-e Shah neighborhood, which was surveyed for the first time, and, in order to identify its physical characteristics, examines and compares its architectural structure with that of three other types of historical houses in Kashan. Using a descriptive-historical method, aerial photographs, field surveys of the existing conditions, and information obtained from knowledgeable individuals and the owners of the Farshchi House were examined in an effort to reconstruct and draw the original plan of the house during the Qajar period and compare its spatial organization with that of contemporary houses from the same period. The findings indicated that there were differences between the arrangement of building masses around the courtyard and the placement of the pool in this house and those of the other houses examined. In this way, a particular form of design, which appears in the shape of a cane, can be identified for the surrounding space, while the pool has been positioned among the courtyard garden beds closer to the southern side of the building. Consequently, in terms of the composition and organization of its spaces, this house can be considered one of the distinctive houses of Kashan. در معماری مرکز ایران، خانه از اجزای گوناگونی تشکیل شده است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به حیاط اشاره کرد. حیاط با سلسله‌مراتبی مشخص پس از ورودی خانه قرار گرفته و نقش مهمی در سازمان‌دهی فضایی بنا ایفا می‌کند. اکثرخانه‌های واقع‌شده در شهر تاریخی کاشان دارای یک، دو یا چند حیاط مرکزی هستند که بر اساس مطالعات انجام‌شده، به‌منظور دستیابی به شرایط آسایش، با ترکیب‌بندی متناسب و هماهنگ با شرایط محیطی و اقلیمی شکل گرفته‌اند و نقش ویژه‌ای در سازمان‌دهی فضاهای اطراف خود دارند. در این پژوهش ضمن معرفی خانۀ تاریخی فرشچی در محلۀ قدیمی پنجه‌شاه، که برای اولین‌بار مورد برداشت قرار گرفته است، به‌منظور شناسایی کالبدی آن نیز با ساختار معماری سه گونه خانۀ تاریخی دیگر در کاشان مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است. در این پژوهش با روشی توصیفی‌تاریخی، با بررسی تصاویر هوایی و برداشت‌های میدانی وضع موجود و هم‌چنین کسب آگاهی از مطلعان و مالکان خانۀ فرشچی، تلاش گردید طرح اولیۀ این خانه در دورۀ قاجار بازیابی و ترسیم شده، سامان‌دهی فضایی آن با خانه‌های هم‌دورۀ خود مقایسه شود. در پایان این نتیجه حاصل شد که طراحی توده‌گذاری در اطراف حیاط و جانمایی حوض در این خانه با سایر خانه‌های مقایسه‌شده تفاوت‌هایی دیده می‌شود و از این طریق می‌توان به فرم خاصی از طراحی فضای پیرامونی پی برد که به شکل عصایی نمایان شده است و جانمایی حوض از میان باغچه‌های حیاط به جبهۀ جنوبی ساختمان نزدیک شده است. در نتیجه به لحاظ ترکیب سازماندهی فضایی، می‌توان این خانه را در زمرۀ خانه‌های خاص کاشان به حساب آورد.

https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115411_eaba129337280be02034b81c3cef9c3a.pdf

دانشگاه کاشان کاشان شناسی 2676-7686 18 1 2025 08 23 Thematic Analysis of the Script and Calligraphic Motifs on the Two Historical Wooden Doors of Imamzadeh Sultan-Ali in Mashhad Ardehal, Kashan تحلیل مضمونی نقوش و کتیبه‌های دَرهای چوبی تاریخی امام‌زاده سلطان‌علی (ع) مشهدِ اردهال کاشان 131 158 115410 10.22052/kashan.2026.258281.1158 FA سیده نرگس حسینی فارغ‌التحصیل کارشناسی‌ارشد هنر اسلامی، گروه هنر، دانشکدۀ هنر، دانشگاه سوره، تهران، ایران. (نویسندۀ مسئول) 0009-0001-0317-0895 علیرضا شیخی دانشیار، گروه صنایع‌دستی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران 0000-0002-7315-4516 Journal Article 2025 05 11 The shrine of Imamzadeh Sultan Ali (peace be upon him), located in the village of Ardehal in Kashan County, holds a prominent position due to its historical and cultural background. This complex is significant because of the Qali-shuyan ritual, as well as the valuable works dating from different historical periods that it houses. The aim of this study is to analyze the motifs and inscriptions on the surviving wooden doors of this shrine and to examine the decorative elements employed on them. Accordingly, it seeks to answer the following questions: What inscriptional themes are found on the doors dating from the Timurid and Safavid periods at the shrine of Imamzadeh Sultan Ali (peace be upon him)? What types of decorations were executed on these doors? Using a descriptive-analytical and historical methodology, this study examines the wooden doors of the Ravaq-e Sofeh al-Safa, the entrance to the former school, and the Dar-e Cheraghkhaneh at the shrine of Imamzadeh Sultan Ali (peace be upon him) in Mashhad-e Ardehal. By consulting library sources and documentary materials, it also investigates the historical details associated with these doors. The findings indicated that the inscriptions on the entrance door of the former school contained religious themes, based on Qur’anic verses and hadiths, alongside historical information such as the name of the donor, the wood-carving master, and the year of construction. In contrast, the inscriptions on the door of the Ravaq-e Sofeh al-Safa were found to be predominantly historical, including the names of artists and donors, the reigning monarch, and titles commonly used during the Safavid period. The decorations on the entrance door of the former school, consistent with the artistic styles prevalent during the Timurid period, featured geometric designs combined with calligraphy. The door of the Ravaq-e Sofeh al-Safa bore geometric and vegetal motifs and reflected aspects of the Safavid art and concepts associated with Shiism. The Dar-e Cheraghkhaneh was not found at the Imamzadeh, and its inscriptions were merely examined on the basis of the surviving documents. بقعۀ امام‌زاده سلطان‌علی (ع) واقع در روستای اردهال از توابع شهرستان کاشان به دلیل سابقۀ تاریخی و فرهنگی خود از جایگاه والایی برخوردار است. این مجموعه به‌واسطۀ آیین قالیشویان و هم‌چنین دارابودن آثار ارزشمندی از ادوار مختلف، حائز اهمیت است. هدف این تحقیق تحلیل نقوش و کتیبه‌های موجود بر درهای چوبی بازمانده در این بقعه و بررسی تزیینات به‌کاررفته در آن‌ها است. ازاین‌رو، در پی یافتن پاسخی برای پرسش‌های زیر است: درهای متعلق به دوره‌های تیموری و صفوی در امام‌زاده سلطان‌علی (ع) دارای چه مضامین کتیبه‌ای هستند؟ و چه نوع تزییناتی روی این درها اجرا شده است؟ این مطالعه با بهره‌گیری از روش توصیفی‌تحلیلی و تاریخی، درهای چوبی «رواق صفه‌الصفا»، «ورودی مدرسۀ سابق» و «درِ چراغ‌خانه» در حرم امام‌زاده سلطان‌علی (ع) مشهد اردهال را مورد بررسی قرار داده و با مراجعه به منابع و اسناد کتاب‌خانه‌ای، به واکاوی جزئیات تاریخی مرتبط با آن‌ها پرداخته است. یافته‌ها حاکی از آن است که کتیبه‌های به‌کاررفته در درِ ورودی مدرسۀ سابق شامل مضامین دینی با تکیه بر آیات قرآنی و احادیث است و در کنار آن، اطلاعاتی تاریخی نظیر نام شخص واقف، استاد منبت‌کار و سال ساخت نیز ثبت شده است. در مقابل، کتیبه‌های درِ رواق صفه‌الصفا بیش‌تر جنبۀ تاریخی داشته و شامل نام هنرمندان، واقفان، پادشاه وقت و عناوین رایج در عصر صفوی می‌شود. تزیینات درِ ورودی مدرسۀ سابق، هماهنگ با شیوه‌های رایج در روزگار تیموری، دارای طرح‌های هندسی تلفیق‌شده با خوشنویسی است. درِ رواق صفه‌الصفا نقوش هندسی و گیاهی دارد . جلوه‌هایی از هنر دورۀ صفوی و مفاهیم مرتبط با تشیع را بازتاب می‌دهد. درِ چراغ‌خانه در امام‌زاده یافت نشد و تنها براساس اسناد باقی‌مانده، کتیبه‌های آن مورد بررسی قرار گرفته است.

https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115410_8552c09742488b25b14f3e4060028269.pdf

دانشگاه کاشان کاشان شناسی 2676-7686 18 1 2025 09 11 Revisiting the Provenance of Fish-Motif Pottery from the Honolulu Museum of Art Based on Comparative Analysis with Kashan Productions بازخوانی خاستگاه سفالینه‌های مزین به نقش ماهی موزۀ هنر هونولولو بر پایۀ تحلیل تطبیقی با تولیدات کاشان 159 178 115427 10.22052/kashan.2026.256320.1136 FA زهرا صابریان نجف‌آبادی دانش‌‌آموختۀ کارشناسی ارشد هنر اسلامی- سفال و سرامیک، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. (نویسندۀ مسئول) 0009-0003-8557-2410 عباس اکبری دانشیار گروه مطالعات عالی هنر، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران Journal Article 2025 11 03 The precise provenance of some Iranian pottery vessels decorated with fish motifs, which have been preserved in various museum collections, remains uncertain. Nevertheless, a comparative examination of the stylistic characteristics of these objects against known examples from different regions can provide a basis for proposing a hypothesis concerning the probable center of the production of these pottery vessels. This study examines four pottery objects decorated with fish motifs in the Honolulu Museum of Art: one underglaze-painted dish and three lusterware tiles. The data were collected through library research and reliable sources, and the objects were analyzed using a comparative approach based on formal characteristics, manufacturing techniques, glaze types, and stylistic indicators, including the fish motif, composition, and the methods of executing the decoration in order to provide a deeper understanding of the probable provenance of these objects. In this process, the selected examples were compared with Kashan pottery productions from the same period so that their similarities and differences could be clearly identified. The results indicated that these objects, in terms of the aforementioned characteristics, showed considerable similarities with Kashan’s ceramic productions. Accordingly, the hypothesis that they originated from Kashan workshops was proposed. This comparative analysis, by reducing the existing uncertainties concerning the provenance of these objects, enables a more precise and scholarly understanding of them. خاستگاه دقیق برخی سفالینه‌های ایرانیِ تزئین‌شده با نقش ماهی که امروزه در مجموعه‌های مختلف موزه‌ای نگهداری می‌شوند، هم‌چنان نامشخص است. بااین‌حال، بررسی تطبیقی ویژگی‌های سبک‌شناختی این آثار با نمونه‌های شناخته‌شده از مناطق گوناگون می‌تواند مبنایی برای طرح فرضیه‌ای درخصوص مرکز احتمالی تولید این سفالینه‌ها فراهم آورد. در این پژوهش چهار نمونۀ سفالینۀ مزین به نقش ماهی موجود در موزۀ هنر هونولولو، یک بشقاب با تزئین زیرلعاب و سه کاشی زرین‌فام، بررسی شده‌است. داده‌ها از طریق مطالعات کتاب‌خانه‌ای و منابع معتبر گردآوری شد و تحلیل آثار بر پایۀ ویژگی‌های فرمی، تکنیک ساخت، نوع لعاب و شاخص‌های سبک‌شناختی، شامل نقش‌مایۀ ماهی، نحوۀ ترکیب‌بندی و شیوۀ اجرای تزئینات با اتخاذ رویکردی تطبیقی صورت پذیرفت تا زمینۀ درک عمیق‌تری از خاستگاه احتمالی این آثار فراهم شود. در این فرآیند نمونه‌های مورد بررسی با تولیدات کاشان در همان بازۀ زمانی مقایسه شدند تا وجوه اشتراک و افتراق آن‌ها به‌روشنی نمایان گردد. نتایج نشان می‌دهد که این آثار از نظر شاخص‌های یادشده با تولیدات سفالگری کاشان هم‌سانی قابل‌توجهی دارند و براین‌اساس می‌توان فرضیۀ انتساب آن‌ها به کارگاه‌های کاشان را مطرح کرد. این تحلیل تطبیقی با کاهش ابهامات موجود پیرامون خاستگاه آثار، شناخت علمی و دقیق‌تر آن‌ها را امکان‌پذیر می‌کند.

https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115427_ccb0890926b6ea910b3fd0b74834d0f2.pdf