https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/ کاشان شناسی fa daily 1 Sat, 15 Mar 2025 00:00:00 +0330 Sat, 15 Mar 2025 00:00:00 +0330 https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_114891.html استقرار حکومت سلاجقه بر بیشتر نقاط جهان اسلام بعد از انقراض آل‌بویه تا حدود زیادی عرصه را بر عالمان شیعی برای ترویج و انتقال میراث شیعی تنگ کرد. این پژوهش بر آن است تا با بررسی اسناد و منابع موجود بیان کند ابوالرضا راوندی به‌عنوان یکی از علمای شیعۀ شهر کاشان در قرن ششم هجری و هم‌زمان با غلبۀ سلاجقۀ سنی‌مذهب بر قسمت بزرگی از جهان اسلام، چه نقشی در روایت نهج‌ البلاغه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین میراث شیعی داشته است. این پژوهش بر مبنای منابع کتابخانه‌ای و با روش تحلیلی، متون و منابع مرتبط با موضوع را بررسی نموده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد در شرایطی که سلاجقۀ سنی‌مذهب در کنار خلفای عباسی بر جهان اسلام غلبه داشته و نه‌تنها حمایتی از علمای شیعه نداشتند بلکه محدودیت‌هایی نیز برای شیعیان ایجاد می‌کردند، علمایی همچون ابوالرضا راوندی با مسافرت به شهرهای مختلف و بهره‌گیری از علما و همین‌طور استفاده از نسخ مختلف نهج‌ البلاغه در سایۀ حمایت رجال متمول و قدرتمند شیعه در این دوره با استنساخ و روایت این اثر شیعی برای دیگر معاصران و شاگردان خود نقش مؤثری در انتقال و ترویج این میراث ارزشمند شیعی در دورۀ غلبه سیاسی اهل‌سنت بر جهان اسلام داشته است. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_114728.html جرم  به ‌عنوان یک پدیدۀ اجتماعی که در محیط اجتماع روی می‌دهد، حالت بالفعل رفتار است. با این وصف، «گرایش به جرم» حالت بالقوۀ رفتار است که به منصۀ ظهور نرسیده و فعلیت نیافته است. این تلاش فکری با هدف بررسی نقش عوامل اجتماعی مؤثر بر گرایش به ارتکاب جرم در بین جوانان، درصدد است نشان دهد که جوانان تحت‌تأثیر کدام‌یک از عوامل اجتماعی، گرایش به ارتکاب جرم دارند. این تحقیق از منظر روشی، در زمرۀ پارادایم اثبات‌گرایی، مبتنی‌بر استراتژی قیاسی و چشم‌انداز کمی قرار گرفته که از روش توصیفی- همبستگی با رویکرد زمانی مقطعی و با هدف کاربردی بهره برده و به ‌طور ویژه از روش تحقیق پیمایشی نیز استفاده نموده است. جامعۀ آماری این پژوهش، دانشجویان دانشگاه کاشان با حجم نمونۀ 520 نفر در سال 1401 بودند. به ‌منظور گردآوری داده‌های تجربی پژوهش، از روش میدانی و ابزار پرسش‌نامه استفاده شده است. همچنین، در این پژوهش به ‌منظور تجزیه ‌و تحلیل توصیفی و استنباطی داده‌ها از نرم‌افزار SPSS23 بهره گرفته شده است. در مجموع، یافته‌های تحقیق و نتایج فعالیت‌های آماری مربوط به آن، وجود رابطه و همبستگی معنادار بین متغیرها را مورد تأیید قرار داده است. این رابطه به‌ صورت منفی و معکوس بین هریک از متغیرهای تفاهم اجتماعی دولت – ملت، امنیت اجتماعی، هویت ملی، تعلق اجتماعی، پایبندی به قانون، مشارکت سیاسی، انسجام اجتماعی و اعتماد نهادی با گرایش به ارتکاب جرم به ‌ترتیب برابر با 162/0-=** r، 436/0- r=**، 220/0-r=**، 487/0-r=**، 006/0- r=**، 136/0- r=**، 196/0- r=** و247/0-=** r نشان داده شده است. بر این اساس، اهتمام به مؤلفه‌های ذکرشده می‌تواند گرایش به جرم را در بین جوانان کاهش دهد. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_113910.html با تشدید رقابت در عرصۀ جهانی، مدیریت مناسب زنجیرۀ تأمین به یک چالش‌های اساسی برای شرکت‌های تولیدی و تجاری تبدیل شده است. در این راستا، شرکت‌های مختلف برای کسب مزیت رقابتی ازطریق ایجاد ارزش در تمام فعالیت‌های شرکت تلاش می‌کنند. لازمۀ این امر، تمرکز بر یک رویکرد کارآفرینانه بر پایۀ ایجاد شایستگی‌های کارآفرینانه در مدیریت زنجیرۀ تأمین است. ازآنجاکه تاکنون پژوهشی به بررسی این شایستگی‌ها در سطح زنجیرۀ تأمین نپرداخته، پژوهش حاضر به شناسایی شایستگی‌های کارآفرینانۀ زنجیرۀ تأمین صنعت فرش ماشینی کاشان و طراحی مدل این شایستگی‌ها با استفاده از رویکرد آمیخته، پرداخته است. در ابتدا برای شناسایی شایستگی‌های کارآفرینانۀ زنجیرۀ تأمین صنعت فرش ماشینی مصاحبه‌های عمیق با 13 نفر از خبرگان و مدیران شرکت‌های موفق صنعت فرش ماشینی کاشان انجام شد و با استفاده از تحلیل مضمون این شایستگی‌ها استخراج و کدگذاری شده‌اند. سپس با استفاده از روش مدل‌سازی ساختاری تفسیری مدل شایستگی‌های کارآفرینانۀ زنجیرۀ تأمین صنعت فرش ماشینی کاشان ترسیم گردیده و پیشنهاد‌هایی براساس این مدل ارائه گردید. در این تحقیق، دو شایستگی تولید در سطح جهانی و شایستگی مدیریت بازگشت مؤثر به‌عنوان شایستگی‌های جدید شناسایی شده‌اند. همچنین نتایج مدل‌سازی ساختاری تفسیری بیانگر این بود که شایستگی‌ها در دو سطح قابل دسته‌بندی هستند و شایستگی‌های نیازهای کارکنان، فضای روانی مناسب، تصمیم‌گیری مشارکتی و بازگشت مؤثر، اثرگذارترین شایستگی‌ها هستند. براساس یافته‌ها پیشنهاد می‌گردد اصول تناسب استراتژیک در زنجیرۀ تأمین فرش ماشینی بررسی و رعایت گردد. همچنین توجه به مدل‌های همکاری و رعایت استانداردها و الزامات بین‌المللی برای حضور در تولید سطح جهانی ضروری است. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_114649.html شهرهای امروزی به‌عنوان یکی از عظیم‌ترین دستاوردهای فرهنگ و تمدن بشر در عصر حاضر مطرح‌اند. نگریستن از نگاه عدالت‌محوری به مقولۀ مدیریت شهری، از اصولی‌ترین ارکان حکمرانی شهری است. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف راهبردهای مدیریت شهری مبتنی‌بر عدالت در شهرداری‌های استان اصفهان با تأکید بر شهر کاشان پرداخته است. پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی، از نوع آمیخته (کیفی-کمی) و ازنظر روش توصیفی با رویکرد دلفی سه‌مرحله‌ای است. جامعۀ آماری پژوهش در بخش دلفی و الگوریتم تاپسیس، تعداد 10 نفر از کارشناسان و خبرگان مدیریت شهری استان اصفهان است. ابزار اصلی جمع‌آوری اطلاعات پرسش‌نامه‌ای بود که براساس ادبیات تحقیق استخراج و با روش دلفی و الگوریتم تاپسیس تجزیه‌وتحلیل صورت گرفت. یافته‌های تحقیق نشان داد زیرشاخص‌های تمرکززدایی حکومت مرکزی، توزیع برابر فرصت‌ها، شفافیت قراردادها، ایجاد سازمان‌های دانش‌محور و برنامه‌ریزی یکپارچه بیشترین اجزای تأثیرگذاری و رتبه‌های نخست پژوهش را کسب کردند. تشکیلات دموکراتیک، عدالت فضایی شهر و شهرسازی، اجرای تعهدات شهرداری به شهروندان، اصلاح ساختار سازمانی و کیفیت محیطی زیست به‌ترتیب عواملی هستند که کمترین تأثیر را بر راهبردهای مدیریت شهری مبتنی‌بر عدالت‌محوری دارند. براساس نتایج به‌دست‌آمده می‌توان بیان داشت که به‌منظور توسعۀ مدیریت شهری عدالت‌محور، اتخاذ راهبردهایی همچون تمرکززدایی حکومت مرکزی، توزیع برابر فرصت‌ها، شفافیت قراردادها، ایجاد سازمان‌های دانش‌محور و برنامه‌ریزی یکپارچه می‌تواند مفید واقع گردد. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115078.html بهره‌مندی از روشنایی طبیعی در خانه‌های تاریخی کاشان باعث شکل‌گیری حیاط‌های مرکزی شده است. یکی از فاکتورهای سنجش عملکرد حیاط مرکزی در هدایت نور به فضاهای مجاور آن، فاکتور ضریب نور روز یا DF آن فضاهاست. فاکتور نور روز تابع عواملی ازجمله انعکاس مصالح حیاط مرکزی است؛ لذا مهم است جایگاه حوض‌های آب و باغچه‌ها به‌عنوان جزئی از اجزای تشکیل‌دهندۀ آن در هدایت نور برای فضاهای مجاور مورد ارزیابی قرار گیرد. لذا این پژوهش با دیدی کمی و با روش تحقیق تشریحی، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی، عملکرد هدایت نور حوض‌های آب و باغچه‌ها را در نمونه‌های منتخب از خانه‌های تاریخی کاشان مورد ارزیابی قرار می‌دهد. مشاهدات میدانی نشان می‌دهد که کف حیاط‌ها از آجر، حوض آب و باغچه‌ها پوشیده شده است. همچنین میزان گستردگی استفاده از هرکدام از این موارد یادشده متفاوت است؛ لذا برای فهم ارتباط این تنوع با هدایت نور، شاخص مقطع پلانی یا SAR به‌عنوان شاخص عملکرد نورگیری حیاط، در هرکدام از نمونه‌ها بررسی گردید سپس نتایج این بخش با مجموع مساحت باغچه و حوض آب نسبت به مساحت کل حیاط مقایسه شد. یافته‌ها نشان می‌دهد در نمونه‌هایی که شاخص مقطع پلانی SAR از مقادیر توصیه‌شده کمتر است، میزان مجموع پوشش حوض آب و باغچه‌ها به مساحت کل حیاط افزایش دارد و برعکس. بنابراین می‌توان چنین دریافت که گستردگی پوشش باغچه‌ها و حوض آب در کف حیاط در راستای افزایش نور در فضاهای مجاور حیاط‌های مرکزی ازطریق انعکاس بیشتر نور است. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_114976.html پژوهش حاضر با نگرشی میان‌رشته‌ای، پیوند عمیقی بین محبت در مثنوی طاقدیس و علم بهزیستی را بررسی کرده است. این مطالعه با واکاوی مفهوم عشق در سروده‌های این مثنوی و مقایسۀ آن با مفاهیم سایکولوژی مثبت، نشان می‌دهد که عشق انگیزه‌ای قدرتمند است که نه‌تنها به رهایی از قیود نفسانی کمک می‌کند، بلکه به تکامل معنوی و نیل به اوج نیز می‌انجامد. عشق روحانی برترین گونۀ محبت بوده و نقش اساسی در متن طاقدیس ایفا می‌کند، اما موانعی همچون نفس‌پرستی، هراس و تعلق می‌توانند سد راه این عشق شوند. این پژوهشهمچنین نشان می‌دهد که تمرین‌هایی مانند سپاسگزاری و یاری رساندن به دیگران می‌توانند به تقویت عشق کمک کنند؛ هرچند با محدودیت‌هایی نظیر طبیعت کیفی اطلاعات و تمرکز بر یک اثر مشخص مواجه است. ابتکار این پژوهش در ترکیب مفاهیم عرفانی و روان‌شناسی مثبت‌نگر و ارائۀ یک الگوی فراگیر برای شناخت ارتباط بین عشق و طاقدیس نهفته است. این مقاله با روش توصیفی‌تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115132.html منطقۀ کاشان به علت قرارگرفتن در میان راه‌های مهمّ فلات مرکزی ایران و برخورداری از دو بخش بیابانی و کوهستانی و جز این، همواره منطقه‌ای ارزشمند به‌شمار آمده است. یافتن دلیل نام‌گذاری‌اش به «کاشان» ما را به بیابان‌های تاریک خواهد کشاند و این موضوعی است که در پژوهش‌ها و گفته‌های دیگران، بدان اشاره شده است. در سده‌های نخست هجری و بیش‌تر در منابع عربی‌زبان، از کاشان به‌عنوان دو رُستاقِ «جرم‌قاسان» و «صردقاسان» یاد شده است. از آنجا که نخستین‌بار این دو اصطلاح را در نوشته‌های روزبه ایرانی (ابن مقفع) می‌یابیم و او مترجم بخشی از نوشته‌های پهلوی بوده، می‌توان پنداشت که این نام‌گذاری در ایران پیش از یورش تازیان نیز گسترش داشته است. کمابیش از سدۀ چهارم و پنجم هجری، نام یگانۀ «کاشان» بر هر دو بخش گرم و سردِ آن نهاده شده و جایگزین دو نام بالا می‌شود. نگاه به منابع سده‌های میانی نشان می‌دهد که کاشان، دیگر نه رُستاقی از رُستاق‌های اصفهان یا قم، بلکه مدینه‌ای دربرداندۀ چندین قریه و دارای مسجد جامع و منبر، مدرسه، حاکم، برج و بارو به شمار می‌آید. جستار پیشِ رو به روش توصیفی-تحلیلی و بر پایۀ بررسی منابع عربی و پارسیِ سده‌های دوم تا ششم هجری می-کوشد روزگار این دگرگونی و علت آن را روشن نماید. توان پنداشت که کم‌آبیِ قریه‌های گرمسیر در چند سدۀ نخست هجری، پیوستن چند قریۀ پیرامون کاشان به آن، گسترش مذهب تشیّع در بخش مرکزیِ کاشان و شکوفایی اقتصادی آنجا در سده‌های چهارم و پنجم هجری، سبب شده تا دو رُستاق گرم و سرد کاشان... https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115183.html سام میرزا صفوی که در آغاز سلطنت با نام صفی دوم تاج‌گذاری کرد، پس از مدتی بار دیگر با نام سلیمان به تخت نشست؛ رخدادی کم‌سابقه که در منابع تاریخی و هنری بازتاب یافته است. مراسم تاج‌گذاری او علاوه بر جنبه‌های سیاسی، در منابع تاریخی و آثاری همچون پارچه زربفت منسوب به کاشان نیز بازنمایی شده است. هدف این پژوهش بررسی چگونگی بازتاب این رویداد در پارچه مذکور و متون تاریخی هم‌زمان است. پرسش اصلی آن است که چه وجوه اشتراک و افتراقی میان روایت‌های بصری و مکتوب این واقعه وجود دارد؟ پژوهش حاضر با روش کیفی و ماهیت توصیفی–تحلیلی و تاریخی، و با استفاده از رویکرد تطبیقی هم‌زمانی، به مقایسه و تحلیل موازی پارچه زربفت تاج‌گذاری شاه سلیمان و متون تاریخی مربوط به همان دوره می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهند که هر دو منبع در نمادگرایی و عناصر کلیدی مشترک‌اند؛ از جمله تأکید بر جایگاه شاه به عنوان نماینده خداوند و مشروعیت‌بخشی به سلطنت. با این حال، تفاوت‌هایی نیز دیده می‌شود که عمدتاً ناشی از اهداف و شیوه‌های بیان متفاوت هر رسانه است؛ پارچه زربفت بیش از همه بر جنبه‌های بصری و نمادین تمرکز دارد، در حالی که متون تاریخی به شرح جزئیات و بسترهای سیاسی–اجتماعی می‌پردازند. در مجموع، این مقایسه نشان می‌دهد که هنر بافته در دوره صفوی، علاوه بر جنبه تزئینی، نقشی مؤثر در بازنمایی و تثبیت قدرت سیاسی ایفا کرده است. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115308.html مسئله‌ی بازنمایی در آثار هنری، به‌ویژه در قالیچه‌های محرابی دوره‌ی قاجار در کاشان، با مؤلفه‌هایی چون فرهنگ، هویت، باورهای دینی و ایدئولوژی حاکم ارتباط دارد. این بازنمایی‌ها اغلب به‌صورت غیرمستقیم و از طریق مضامین عرفانی، مذهبی، صوفیانه، اسطوره‌ای و نمادین در ساختار بصری قالیچه‌ها ظاهر می‌شوند و بستری برای انتقال مفاهیم فکری و اعتقادی فراهم می‌کنند. لایه‌های معنایی برآمده از زمینه‌های بومی، تاریخی و اجتماعی، زمینه‌ساز شکل‌گیری بازنمایی‌هایی هستند که در قالب گفتمان‌های نمادین، مضامین ایدئولوژیک و هویتی دوره‌ی قاجار را تلویحاً بازتاب می‌دهند. این بازنمایی‌ها با وجود استقلال مفهومی، در پیوند با یکدیگر ساختار ایدئولوژیک اثر را شکل می‌دهند. نقوش نمادین محراب و متن قالیچه‌های محرابی کاشان، به‌مثابه رسانه‌ای فرهنگی، حامل پیام‌های رمزی برگرفته از تاریخ و حافظه‌ی جمعی ایرانی‌ مسلمان‌ هستند؛ پیام‌هایی که در بازتولید گفتمان قدرت و مشروعیت‌بخشی به ایدئولوژی حاکمان جلوه‌گر شده‌اند.هدف این پژوهش، شناسایی دیدگاه‌های هنری و فرهنگی دوره‌ی قاجار و نحوه‌ی به‌کارگیری آن‌ها توسط طراحان و قالیبافان کاشان و بررسی بازنمایی نمادین و غیرمستقیم نشانه‌ها و لایه‌های اجتماعی وابسته به ساختار حکومتی آن دوره است. تحقیق حاضر با رویکرد توصیفی‌تحلیلی و در چارچوب پژوهش کیفی انجام شده است. داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند تا به این پرسش‌ها پاسخ داده شود: نمادها و نشانه‌های قالیچه‌های محرابی کاشان بازتاب‌دهنده‌ی کدام مؤلفه‌های هویتی‌اند؟ فرایند بازنمایی در این قالیچه‌ها چگونه و با چه شیوه‌هایی صورت گرفته است؟نتایج نشان می‌دهد عناصر زیبایی‌شناختی برگرفته از طبیعت، معماری محراب، نقوش نمادین و نشانه‌های هویتی ایرانی، میانجی‌هایی مؤثر در شکل‌گیری بازنمایی‌های اسطوره‌ای، ذهنی، اجتماعی و واقع‌گرایانه بوده‌اند. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115410.html بقعه امام‌زاده سلطان علی(ع) در روستای اردهال، شهرستان کاشان به جهت پیشینه تاریخی و فرهنگی دارای ارزش بسیاری است. این بنا با شهرت آیین قالی‌شویی و برخورداری از آثاری متعلق به دوره‌های سلجوقی، صفوی و قاجار اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف این پژوهش بررسی نقوش و کتیبه‌های دو درِ چوبی باقی‌ مانده بقعه و تزیینات به ‌کار رفته در این درها است. از این‌رو در پی پاسخ به سوالات زیر است: محتوای کتیبه درهای چوبی امام‌زاده سلطان علی(ع) چیست؟ و چه تزییناتی در این دو دَر به کار رفته است؟این پژوهش به روش توصیفی ‌ـ‌ تحلیلی و تاریخی، دو درِ چوبی«دَرِ رواق صفه‌الصفا» و«درِ مدخل مدرسه سابق» در بقعه امام‌زاده سلطان‌ علی(ع) آران و بیدگل را مورد مطالعه قرار داده و با استناد به منابع و اسناد کتابخانه‌ای، جزئیات تاریخی را بررسی کرده است. نتیجه بدست آمده آن است که کتیبه‌های دَرِ مدخل مدرسه سابق دارای مضامین دینی و شیعی با بهره‌گیری از آیات و احادیث قرآنی است و در کنار آن، اطلاعات تاریخی مانند نام واقف، هنرمند منبت‌کار و تاریخ ساخت نیز دیده می‌شود. در مقابل، کتیبه‌های دَرِ رواق صفه‌ الصفا عمدتاً تاریخی بوده و شامل نام هنرمندان، واقفان، پادشاه وقت و القاب رایج دوره صفوی است. از نظر تزیینات، دَرِ مدخل مدرسه سابق مطابق با تزیینات متداول در دوره تیموری دارای نقوش هندسی در کنار خطاطی و تاکید بر اعدادی همچون چهار، شش، هشت و دَه است، در مقابل دَرِ رواق صفه‌الصفا با ترکیب نقوش هندسی، اسلیمی و ختایی، تأثیر هنر صفوی و مفاهیم شیعی را آشکار می‌کند. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115411.html در معماری مرکزی ایران، خانه از اجزای گوناگونی تشکیل شده است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به حیاط اشاره کرد که با سلسله‌مراتبی از ورودی خانه قرار گرفته است. اکثر خانه‌های واقع شده در شهر تاریخی کاشان دارای یک، دو یا چندین حیاط هستند که بر اساس مطالعات انجام شده، جهت رسیدن به شرایط آسایش، این حیاط‌ها بر اساس ترکیب بندی متناسب و هماهنگ با شرایط محیطی و اقلیمی شکل گرفته‌اند و نقش ویژه‎‌ای در سازماندهی فضاهای اطراف خود دارند. در این پژوهش ضمن معرفی خانه تاریخی فرشچی، در محله قدیمی پنجه‌شاه، که برای اولین بار مورد برداشت قرار گرفته، جهت شناسایی کالبدی آن با ساختار معماری سه گونه خانه تاریخی دیگر در کاشان، مورد بررسی ومقایسه قرار گرفته است. در این پژوهش با روشی توصیفی-تاریخی با بررسی تصاویرهوایی و برداشتهای میدانی وضع موجود و همچنین کسب آگاهی از مطلعین و مالکان خانه فرشچی، تلاش گردید طرح اولیه این خانه، در دوره قاجار بازیابی و ترسیم و ساماندهی فضایی آن با خانه های هم دوره خود مقایسه شود. در پایان این نتیجه حاصل شد که طراحی توده‌گذاری در اطراف حیاط و جا نمایی حوض در این خانه با سایر خانه‌های مقایسه شده تفاوتهایی دیده می‌شود و از این طریق می‌توان به فرم خاصی از طراحی فضای پیرامونی پی برد که توده فضایی به صورت عصایی‌شکل می‌باشد و جانمایی حوض از میان باغچه های حیاط به جبهه جنوبی ساختمان نزدیک شده است در نتیجه به لحاظ ترکیب سازماندهی فضایی، می‌توان این خانه را در زمره خانه‌های خاص کاشان به حساب آورد. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115412.html چکیده:محمدباقر خردۀ کاشانی از شاعران توانا و خوش‌نویسان زبردست کاشان در سده‌های دهم و یازدهم است که در جوانی مانند چندین شاعر کاشانی دیگر به هند می‌کوچد و در دربار ابراهیم عادل‌شاه پایگاهی می‌یابد و دیگر به کاشان باز نمی‌گردد و در همان هند از جهان می‌رود. با این همه یاد یار و دیار همواره با او می‌ماند و گاه‌گاه در سروده‌های او باز می‌تابد. گزارش این بازتاب‌ها موضوعی است که این پژوهش بدان پرداخته و به شیوۀ توصیفی و تحلیلی کوشیده بدین پرسش پاسخ دهد که کاشان، نیز کاشانی بودن باقر چه بازتاب‌هایی در سروده‌های او داشته‌اند، و بدین نتیجه رسیده که این بازتاب‌ها هرچند بسیار نیستند، در دو زمینه نمود یافته‌اند: یکی یادکرد کاشان و برخی مکان‌های درون یا دور و برِ آن؛ و دیگر نمود امثال و واژگان و اصطلاحات و امثال عامیانه/کاشانی. یادکردها و کارکردهایی که می‌توان در پژوهش‌های تاریخی و فرهنگی کاشان از آن‌ها بهره برد. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115413.html واژه فقه و مشتقات آن در قرآن کریم و روایات اسلامی دو برداشت متفاوت را به دنبال داشته است . فقها نوعا" آن را بر دانش شریعت حمل نموده اند و بالطبع تکلیف به تفقه را ناظر به دانستن احکام حلال و حرام و فضیلت های ذکر شده برای آن را در باره دانایان این رشته تلقی کرده اند . این در حالی است که حکما و عرفا کاربرد این واژه را در معنای حکمی عرفانی دانسته اند. دستیابی به کاربرد این واژه در متون قرآنی و روایی ، جایگاه معنایی آن را در فرهنگ اسلامی می نمایاند. ملامحسن فیض کاشانی از جمله افرادی است که به رغم داشتن زمینه های فقهی _ اصولی، دلالت این واژه را بر معنای فقه باطن که همان مفهوم حکمی_ عرفانی آن است بر مفهوم شریعت اصطلاحی،ترجبح داده و غالبأ واژه مورد بحث و مشتقات آن که در آیات و روایات به کار رفته را با همین رویکرد تفسیر نموده است. پژوهش حاضر کوششی است در جهت شناسایی مفهوم فقه در نگاه تفسیری ایشان و در نهایت این گذاره را تقویت می نماید که به رغم کاربرد واژه مورد بحث برای دانش شریعت در پاره ای متون قدیم و غلبه آن در متون بعدی بر فقه شریعت ولی کاربرد آن در معنای بازتاب یافته نزد عرفا و حکما از جمله فیض کاشانی، واقع بینانه تر به نظر می‌رسد . https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115427.html خاستگاه دقیق برخی از سفالینه‌های ایرانی تزئین شده با نقش ماهی که امروزه در مجموعه‌های مختلف موزه‌ای نگهداری می‌شوند، همچنان نا مشخص است. با این حال، بررسی تطبیقی ویژگی‌های سبک‌شناختی این آثار با نمونه‌های شناخته شده از مناطق گوناگون، می‌تواند مبنایی برای طرح فرضیه‌ای در خصوص مرکز احتمالی تولید این سفالینه‌ها فراهم آورد. در این پژوهش چهار نمونه سفالینه مزین به نقش ماهی موجود در موزه هنر هونولولو، شامل یک بشقاب با تزئین زیرلعابی و سه کاشی زرین‌فام، مورد بررسی قرار گرفتند. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و منابع معتبر گردآوری شد و تحلیل آثار بر پایه ویژگی‌های فرمی، تکنیک ساخت، نوع لعاب و شاخص‌های سبک‌شناختی، شامل نقش‌مایه ماهی، نحوۀ ترکیب‌بندی و شیوه اجرای تزئینات با اتخاذ رویکردی تطبیقی صورت پذیرفت تا به درک عمیق‌تری از خاستگاه احتمالی آنها دست یابیم. در این فرآیند، نمونه‌های مورد بررسی با تولیدات کاشان در همان بازه زمانی مقایسه شدند تا وجوه اشتراک و افتراق آنها به روشنی نمایان گردد. نتایج نشان می‌دهد که این آثار از نظر شاخص‌های یادشده با تولیدات سفالگری کاشان همسانی قابل توجهی دارند و بر این اساس می‌توان فرضیه انتساب آن‌ها به کارگاه‌های کاشان را مطرح کرد. این تحلیل تطبیقی با کاهش ابهامات موجود پیرامون خاستگاه آثار، شناخت علمی و دقیق‌تر آن‌ها را امکان‌پذیر می‌کند. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115428.html محدوده‌ای در میان بازار کاشان به قیصریه معروف است؛ اما مشخص نیست که قیصریه دقیقاً کجا و چگونه فضایی بوده است و چرا این محدوده با این نام شناخته می‌شود. هدف پژوهش حاضر مشخص کردن محل و خصوصیات قیصریه‌ی کاشان است تا مشخص شود که این قیصریه چه فضایی بوده است و چه روندی باعث شده است محل دقیق آن از یادها برود و این محدوده به قیصریه مشهور شود. به این منظور، با راهبردی تاریخی مشخص شد که قیصریه‌ی کاشان چه فضایی است و چه کسی در چه زمانی آن را در کدام محل ساخته است، تا انتهای دوره‌ی قاجاریه چه ویژگی‌هایی داشته و چگونه متحول شده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که قیصریه‌ی کاشان بازاری است که آقا خضر نهاوندی، وزیر کاشان در دوره‌ی شاه‌عباس اول، آن را احداث کرد. این بازار در جنوب غربی راسته‌ی بالابازار قرار دارد و از چهار راسته تشکیل شده است که در یک چهارسو به هم می‌رسد. شواهد مادی نشان می‌دهد که قبلاً انتهای هریک از این چهار راسته با دری بسته می‌شد. در دوره‌ی صفویه بر چهارسوی این بازار مجلل گنبد یا طاقی بلند ساخته‌ بودند که به چشم می‌آمد. با وجود آسیب دیدن در زلزله‌ی سال ۱۱۹۲ق این بازار تعمیر شد و در اوایل دوره‌ی قاجاریه هنوز یکی از بازارهای مهم شهر کاشان بود. پس از آن دیگر تعمیرات مفصلی در آن انجام نشد و حتی به بازار ارسی‌دوزها معروف شد و در نهایت بازار قیصریه‌ی آقا خضر فراموش شد و از آن تنها نامی بر این محدوده باقی‌ماند. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115480.html یکی از بناهای مهم دوره قاجاری کاشان تیمچه امین‌الدوله است که مانند بسیاری از بناها درباره سازنده آن اطلاع موثقی نداریم. با این اوصاف برخی به اشتباه محمدعلی معمار کاشانی معروف به علی مریم را سازنده این بنا معرفی کرده‌اند، گرچه این ادعا را در نهایت پس گرفته‌اند، اما انتشار مقاله و مصاحبه و نشر این ادعا و عدم پاسخ صریح و علمی به آن باعث شده که عده‌ای به ویژه در فضای مجازی و سایت‌ها و پایگاه‌های اینترنتی علی مریم را معمار اصلی بسیاری از بناهای دوره قاجاری از جمله خانه‌های مشهور و این تیمچه بدانند. رفع این برداشت نادرست، ضرورت نوشتن مطلبی منسجم و مستدل در نفی این انتساب را ضروری می‌نمود. این مقاله بدین هدف و با استفاده از منابع اسنادی و میدانی اعم از مصاحبه با صاحب نظران و بررسی امکان تاریخی و زمانی این انتساب به این نتیجه می‌رسد که علی مریم یکی از معماران کاشان است که ساخت برخی از بناها نه چندان شاخص کار اوست، اما انتساب ساخت تیمچه امین‌الدوله و خانه‌های تاریخی معروف کاشان به وی منتفی است. گرچه ممکن است در نوجوانی یا جوانی به عنوان کارگر و کمک دست بنا در ساخت این تیمچه مشارکت داشته باشد. در عین حال ادعای ساخت این بنا توسط رمضانعلی توپچی معمار دیگر کاشانی قابل بررسی است. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115481.html ساختار معابر تاریخی شهر کاشان دارای نظمی پیچیده و ارگانیک است که تحت تاثیر تکامل تدریجی بافت در هماهنگی با بستر زیست‌بوم شکل گرفته و توسعه پیدا کرده است. از طرف دیگر نظام معابر داخلی هر شهر تحت تاثیر راه‌های ارتباطی بین‌شهری، منطقه‌ای و بین‌المللی نیز قرار دارد. پرسش پژوهش این است که ساختار و نظم معابر تاریخی کاشان تا چه ‌اندازه در سازگاری با ویژگی‌های طبیعی بستر شکل گرفته و تا چه اندازه تحت تاثیر راه‌های مهم ارتباطی و تجاری ایران و منطقه قرار گرفته است. هدف پژوهش مقایسه نقش ویژگی‌های طبیعی بستر با تاثیر مسیرهای ارتباطی، بر سازمان‌دهی معابر تاریخی کاشان است. بستر مورد مطالعه، محدوده تاریخی محصور در باروی دفاعی دور شهر کاشان، به‌اضافه محله‌های پشت مشهد انتخاب شده است. روش پژوهش تفسیری تاریخی با تکیه بر مشاهدات میدانی، نقشه‌ها و عکس‌های هوایی، اسناد و کتب تاریخی و هم‌چنین مطالعات باستان‌شناسی است. در یک سطح هسته‌های اولیه شهری کاشان و سیر تکاملی آن‌ها مورد بررسی واقع شده و هم‌چنین ساختار معابر تاریخی در ارتباط با ویژگی‌های طبیعی بستر تحلیل شده است و در سطح دیگر موقعیت کاشان نسبت به راه‌های مهم تجاری و ارتباطی بررسی شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهند که توسعه هسته‌های شهری و ساختار معابر تاریخی کاشان در درجه اول تحت تاثیر عامل شیب زمین و جهت جریان آب‎های زیرزمینی از جنوب غرب به شمال شرق -از سمت کوه‌پایه به سمت زمین‌های پست و بیابانی- قرار گرفته و در درجه دوم اهمیت، موقعیت قرارگیری در میانه مسیرهای مهم ارتباطی، تاثیرگذار بوده است. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115492.html در این پژوهش، نقش و کارکرد اتاق بازرگانی کاشان در تحولات اقتصادی و اجتماعی این شهر در بازه زمانی ۱۳۳۴ تا ۱۳۴3 مورد بررسی قرار گرفته است. هدف اصلی، تبیین جایگاه این نهاد در تنظیم فعالیت‌های تجاری و صنعتی، پیگیری مطالبات فعالان اقتصادی و مشارکت در حل مسائل اقتصادی و شهری کاشان در بستر تحولات اقتصادی ایران در دهه‌های ۱۳۳۰ و اوایل دهه ۱۳۴۰ است؛ دوره‌ای که اقتصاد ایران به تدریج وارد مرحله‌ای از ثبات و رشد شد. روش تحقیق بر اساس تحلیل اسناد اتاق، شامل مکاتبات اداری، گزارش‌ها و صورت‌جلسات، و منابع کتابخانه‌ای و مطالعات تاریخی است. فرضیه کلیدی این است که اتاق در این دوره علاوه بر سامان‌دهی امور تجاری، نقش واسط میان فعالان اقتصادی و نهادهای دولتی را ایفا کرده و در پیگیری مسائل اقتصادی و توسعه زیرساخت‌های شهری مؤثر بوده است. مقاله در سه بخش تنظیم شده است: نخست، بررسی زمینه‌های اقتصادی و اجتماعی ایران و جایگاه اقتصادی کاشان؛ دوم، تاریخچه شکل‌گیری مجلس وکلای تجار و اتاق بازرگانی کاشان؛ و سوم، تحلیل فعالیت‌های این نهاد بر اساس اسناد موجود. نتایج نشان می‌دهد که اتاق با پیگیری وضعیت زیرساختی، حمایت از صنایع محلی مانند قالیبافی و نساجی و تلاش برای گسترش خدمات بانکی و ارتباطی، نقش مهمی در تقویت اقتصاد منطقه ایفا کرده است. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115493.html این پژوهش به بررسی کیسه‌های نامه به‌عنوان بخشی کمترشناخته‌شده در مکاتبات سلطنتی ایران عصر صفوی می‌پردازد. اشارات گذرا به محفظه‌های پارچه‌ایِ انتقال مکاتبات در منابع پیشاصفوی، به پیشینۀ این سنت و اهمیت مضاعف آن در این عصر اشاره دارند. منابع صفوی، به‌ویژه رسالۀ بیاض مکاتیب صفوی، توصیف‌هایی کم‌نظیر از ویژی‌های مادی و تشریفات مرتبط با کیسه‌های نامه ارائه می‌دهند و امکان بازسازی دقیق‌تری از جایگاه این عناصر در مناسبات دیپلماتیک دربار فراهم می‌سازند. در این مقاله، چهل مدخل از این رساله که به استفاده یا عدم استفاده از کیسه‌ها اشاره دارند، با تأکید بر ویژگی‌های فنی و زیبایی‌شناختی آن‌ها تحلیل شده است. در این میان، اهمیت شهرهایی مانند کاشان به‌عنوان یکی از مراکز اصلی تولید پارچه‌های ابریشمی و مخمل در عصر صفوی زمینهٔ تولید بسیاری از این کیسه‌ها را روشن‌تر می‌کند.افزون بر این، واحدهای اندازه‌گیری ذکرشده در بیست‌ویک مدخل بررسی و با نه نمونۀ بازمانده از کیسه‌های نامه مقایسه شده تا پیوند میان داده‌های مکتوب و شواهد مادی ارزیابی شود. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش‌هاست که ویژگی‌های مادی و تشریفات مربوط به کیسه‌های نامه در عصر صفوی چگونه بوده و این کیسه‌ها چگونه از طریق این ویژگی‌ها به ابزارهایی برای بازنمایی حاکمیت بدل می‌شدند. نتایج نشان می‌دهد که در دورۀ صفوی، کیسه‌های نامه نه‌تنها نقش حفاظتی داشتند، بلکه از طریق منسوجات، اندازه، شیوۀ بسته‌بندی و نحوۀ ارائه، به ابزارهایی برای نمایش اقتدار سلطنتی، منزلت گیرندگان، بیان نوع رابطۀ دیپلماتیک و بازنمایی زبان‌های بصری مشترک بدل می‌شدند؛ عناصری که پیش از متن نامه در معرض دید قرار می‌گرفتند. https://sh-kashan.kashanu.ac.ir/article_115534.html تعزیه با اینکه هنری نشات گرفته در ساحت عاشوراست، اما در بستر فرهنگ و ادب عامه و با بهره‌گیری از تنوع طبع نسخه‌سرایان و سلیقه و خواست جامعه، در قالب تاریخی خود باقی نمانده، به بسیاری از حوزه‌ها و موضوعات تاریخی، دینی، فرهنگی، اساطیری، عرفانی و... ورود پیدا کرده است. از همین رو تعداد نسخه‌ها و زمینه‌های تعزیه به چند صد مجلس بالغ شده است. از جمله مضامین این گنجینه هنری عامیانه روایت داستان‌های زندگی امام‌زادگان در مناطق مختلف ایران است. در این میان امام‌زاده «سلطان علی ابن محمد باقر(ع)» مدفون در «اردهال» کاشان مهمترین امامزاده در این منطقه و در زمره امامزادگان مورد توجه و عنایت خواص و عوام در ایران است. این نوشتار ضمن بررسی «نسخه تعزیه سلطان علی(ع)»، سروده «میر عزای کاشانی»، تقدس ویژه سرزمین«اردهال»، شباهت‌های حادثۀ «اردهال» با واقعۀ «عاشورا»، متن پژوهی «نسخۀ تعزیه سلطان علی» و برخی ویژگی‌هایی این تعزیه را مورد واکاوی قرار داده است و کوشش رفته است تا دلایل پیوستگی و وابستگی تعزیه نامه سلطان علی با بن مایه‌های ایرانی و اساطیری نشان داده شود و در نهایت به این پرسش پاسخ دهد که این مجلس تعزیه تا چه میزان از روایت‌های تذکره‌ها بهره برده و چه اندازه محصول طبخ نسخه‌سرای تعزیه است و آیا این مجلس پیوندهایی با دیگر مجالس تعزیه به ویژه تعزیه‌های امامزاده‌ها دارد یا خیر؟ این مقاله پژوهشی کتابخانه‌ای است.