نگاره‌های ابوالحسن غفاری کاشانی اسنادی مصور از وجوه آشکار و پنهان بافته‌های عصر زندیه

نویسنده

دانشیار گروه فرش، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران

چکیده

ابوالحسن غفاری افزون بر تاریخ‌نگاری، به تصویرگری نیز شهره است. نقاشی با رویکرد مستوفیگری موجب خلق آثاری از مضامین و شخصیت‌های تاریخی شد. درج نوشتار ذیل آثار او اهمیت دوچندانی در تاریخ هنر زندیه از یک‌سو و تاریخ هنر کاشان از سویی دیگر دارد. تعدادی از آثار ابوالحسن نمایانگر طرح بافته‌هایی از عصر زندیه است. شناخت طرح و نقش بافته‌های نیمۀ دوم سدۀ دوازدهم از دریچۀ آثار هنرمندی کاشانی در این مقاله پی گرفته می‌شود. مطالعه، طبقه‌بندی و تحلیل طرح‌ها و نقوش منسوجات غیر جامگانی در آثار ابوالحسن هدف نوشتار حاضر است. چه طرح‌ها و نقوشی از بافته‌های عصر زندیه در نگاره‌های ابوالحسن قابل‌مطالعه است؟ اهمیت آثار ابوالحسن در شناخت طرح و نقوش قالی عصر زندیه چگونه قابل تبیین است؟ داده‌های گردآمده از مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهدات موزه‌ای تحقیق کیفی پیش‌رو با روشی توصیفی تحلیلی گردآمده و تدوین‌شده است. دستاورد پژوهش آن‌که بافته‌ها از منظر طرح و نقش، قطع و کاربرد در آثار ابوالحسن تنوع دارند. طرح‌ لچک ترنج در نگاره‌های دیدار کریم‌خان و وهبی افندی، شاه‌عباس دوم در دو قطع قالیچه و پشتی، طرح محرابی در قالب سجاده در نگارۀ قاضی احمد، دو کناره با حاشیه‌های مداخل، دوستکامی و شیر و شکری در نگاره‌های میرمعزالدین و تاج‌بخشی نادرشاه شناسایی شد. دو جل در نگاره‌های قاضی عبدالمطلب و کریم‌خان سوار بر اسب و یک غاشیه در نگارۀ کریم‌خان جلودار خاصه مطالعه شد. درنهایت دستاورد اصلی تحقیق درک ارتباط معنادار مضامین تاریخی و بافته‌ها از یک‌سو و شناخت پیوند دو پیشۀ ابوالحسن به‌عنوان نقاش و مستوفی از سویی دیگر است.

عنوان مقاله [English]

The paintings of Abolhasan Ghaffari Kashani are illustrated documents of the visible and hidden aspects of the weavings of the Zend era.

نویسنده [English]

  • samaneh kakavand
Associate Professor, Department of Carpet, Faculty of Applied Arts, University of Art, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abolhasan Ghaffari Kashani is famous for painting in addition to historiography. Painting with historian approach led to the creation of works of historical themes and characters. The inclusion of signatures and writings under his works has double importance in the history of Zand era art on the one hand and the history of Kashan art on the other hand. A number of works by Abulhasan Ghaffari represent designs of braids from the Zand era. In this article, the knowledge of the design and role of weavings of the second half of the twelfth century is traced through the lens of Kashani's artistic works. The purpose of this article is to study, classify and analyze the designs and motifs of textiles in the works of Abulhasan Ghaffari. What designs and motifs of Zand era weavings can be read in Abolhasan Ghaffari's paintings? How can the importance of Abolhasan Ghaffari's works be explained in understanding the designs and motifs of Zand era carpets? The data collected from library studies and museum observations of qualitative research are collected and compiled with a descriptive analytical method. The samples were collected due to the presence of textiles and eight works of Abolhasan Ghaffari were examined. The result of the research is that the weaves are diverse from the point of view of design and role, cutting and application in the works of Abolhasan Ghaffari. Lachak- Toranj design in the paintings of the meeting between Karim Khan Zand and Wehbi Effendi, Shah Abbas II in the meeting with the envoy of Gurkanians of India in two pieces of the carpet and the back, the design of an altar in the form of a rug in the painting of Ghazi Ahmad, two sides with the borders of the entrances, Dostkami and Shir and Shekari in the paintings of Mir Moazeddin and Tajbakshi Nadershah were identified. Two horse covers were studied in the paintings of Qazi Abdol Mutaleb and Karim Khan Zand riding on a horse and one ghashieh in the painting of Karim Khan Zand and his peon. Finally, the main achievement of the research is to understand the meaningful connection of historical themes and weaves on the one hand and to know the connection between the two professions of Abul Hasan Ghaffari as a painter and historian on the other hand.