بن‌مایه‌های رباعیات ملا حبیب الله شریف کاشانی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تصوف و عرفان اسلامی، دانشکده علوم انسانی، گروه ادیان و عرفان، دانشگاه سمنان، ایران

2 دانشیار گروه ادیان و عرفان،دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران،

چکیده

ملاحبیب‌الله شریف کاشانی از علما و مراجع بزرگ امامیه در نیمه اول قرن چهاردهم هجری است که تألیفات زیادی در موضوعات فقه، اصول، تفسیر، حدیث، کلام، اخلاق، ادبیات عرب، شعر و... دارد. کتاب رباعیات وی شامل 750 رباعی است که آینه‌ای تمام‌نما از شرایط سیاسی، اجتماعی و دینی عصر قاجار، به ویژه در دوران جنگ جهانی اول و قحطی سال‌های 1296-1298 هجری قمری در کاشان است. قالب رباعی با ویژگی‌های ایجاز، سادگی و آهنگین بودن، به شاعر امکان می‌دهد تا مشاهدات و انتقادات خود را در مورد مسائل مختلف جامعه به صورت موجز و تأثیرگذار بیان کند. رباعیات وی، علاوه بر ارزش ادبی، منبعی ارزشمند برای شناخت شرایط زندگی مردم، تفکرات و انتقادات یک عالم دینی در مواجهه با مشکلات اجتماعی و همچنین درک بهتر اوضاع سیاسی آن دوره محسوب می‌شوند. از مضامین مهم رباعیات،وصف خداوند، مدح پیامبر و ائمه، انتقاد از بی‌تفاوتی توانگران و زاهدان در برابر رنج مردم، نکوهش دین‌داری ریاکارانه و صوفی‌گری مردم‌فریب و مخالفت با استعمار است. این پژوهش به شیوه جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای و به روش توصیفی- تحلیلی، با بررسی رباعیات ملاحبیب‌الله شریف به شناخت بهتر اوضاع اجتماعی، اقتصادی و سیاسی عصر قاجار کمک می‌کند. همچنین با تحلیل مضامین اعتقادی و اخلاقی این رباعیات، می‌توان به درک عمیق‌تری از تفکرات و دیدگاه‌های یک عالم دینی در مواجهه با مشکلات اجتماعی دست یافت.

عنوان مقاله [English]

The main themes of Rabaiyat of Mulla Habibullah Sharif Kashani

نویسندگان [English]

  • ghasem raufi 1
  • azim hamzeian 2
1 PhD student of Sufism and Islamic Mysticism, Faculty of Humanities, Department of Religions and Mysticism, Semnan University, Iran
2 Associate Professor, Department of Religions and Mysticism, Faculty of Humanities, Semnan University, Semnan, Iran.
چکیده [English]

Mulla Habib-Allah Sharif Kashani was a prominent Imami scholar and marja' in the first half of the fourteenth century AH, who has written extensively on topics such as jurisprudence, principles, exegesis, hadith, theology, ethics, Arabic literature, and poetry. His book of Quartets (Ruba'iyyat) contains 750 quatrains that serve as a comprehensive mirror of the political, social, and religious conditions of the Qajar era, particularly during the First World War and the famine years of 1296-1298 AH in Kashan. The quatrain form, with its characteristics of concision, simplicity, and melody, allows the poet to express his observations and criticisms on various societal issues in a succinct and impactful manner. Mulla Habib-Allah's Ruba'iyyat, in addition to their literary value, are a valuable source for understanding the living conditions of the people, the thoughts and criticisms of a religious scholar in confronting social problems, and a better comprehension of the political situation of that era. The major themes of the Ruba'iyyat include the description of God, praise of the Prophet and the Imams, criticism of the indifference of the wealthy and the ascetics towards the suffering of the people, condemnation of hypocritical religiosity and deceptive Sufism, and opposition to colonialism. This research, through a library-based data collection method and a descriptive-analytical approach, examines Mulla Habib-Allah's Ruba'iyyat to contribute to a better understanding of the social, economic, and political conditions of the Qajar era. Furthermore, by analyzing the theological and ethical themes of these quatrains, it is possible to gain a deeper insight into the thoughts and perspectives of a religious scholar in confronting social problems.