کاشان شناسی

کاشان شناسی

جرمْ‌قاسان و صردْقاسان: کاشان در منابع کهن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده
منطقۀ کاشان از برای جای­گیری در میان راه­های فلات میانی ایران و برخورداری از دو بخش بیابانی و کوهستانی و مگر اینها، هماره جایگاهی ارزشمند در جغرافیای سیاسی ایران داشته است. یافتن چراییِ نام­گذاری این پهنه به «کاشان» ما را به بیابان­های تاریک گمانه­زنی خواهد کشاند. در سده­های نخستِ هجری و بیش­تر در نوشته­های تازی از این پهنه با دو فرنامِ رُستاقِ «جَرم‌قاسان» و «صَردقاسان» یاد شده است. از آن‌جاکه نخستین­بار ابن‌مقفع (درگذشتۀ 142هـ) دو زبانزد (اصطلاح) بالا را گزارش می­کند، توان پنداشت که این نام­گذاری در ایران پیش از یورش تازیان نیز کاربرد داشته است. از منطقۀ کاشان تا سدۀ چهارم و پنجم هجری هم‌چنان با همین دو نام یاد می­شود. «رُستاق» برابر «ناحیه» یا بخشی کوچک‌تر از «کوره» و دربردارندۀ چندین «قریه» بوده است. رفته­رفته از سدۀ چهارم هجری، به جای این دو نامِ آمیخته، از نام یگانۀ «کاشان» بهره گرفته می­شود. نگاه به نوشته­های سده­های میانی نشان می­دهد که کاشان، دیگر نه رُستاقی از رُستاق­های اصفهان یا قم، بلکه مدینه­ای دربرداندۀ چندین قریه و دارای مسجد جامع و منبر، مدرسه، حاکم، برج‌و‌بارو به‌شمار می­آید. جستار پیشِ رو به روش توصیفی‌تحلیلی و بر پایۀ خوانش و بررسی نوشته­های تازی و پارسیِ سده­های دوم تا ششم هجری می­کوشد روزگار این دگرگونی و چرایی آن را روشن نماید. توان پنداشت که پیوستن چند قریۀ پیرامون کاشان به آن، گسترش مذهب تشیّع به­ویژه در بخش مرکزیِ کاشان، و شکوفایی اقتصادی آن‌جا سبب شده است از دو «رُستاق» گرم­کاشان و سردکاشان، با نام «کاشان» یعنی «شهر»ی دربردارندۀ چند «دیه» یاد شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Jarmqāsān and Sardqāsān: Kashan in Ancient Sources

نویسنده English

Hosein Imanian Bidgoli
Associate Professor, Department of Languages and Literature, University of Kashan, Kashan, Iran
چکیده English

The region of Kashan, due to its location along major routes of the Iranian central plateau and its possession of both desert and mountainous areas, among other factors, has always been considered a valuable territory. Discovering the reason for its naming as "Kāshān" will lead us into generally unclear conclusions, a point that has been mentioned in the research and statements of others. In the early Islamic centuries and mostly in Arabic-language sources, Kashan is referred to as the two rustāqs (districts) of "Jarmqāsān" and "Sardqāsān." Since these two terms are first found in the writings of Rōzbeh Irāni (Ibn al-Moqaffa'), who was a translator of part of the Pahlavi texts, it can be presumed that this nomenclature was also prevalent in Iran before the Arab conquest. Roughly from the 4th and 5th centuries AH (10th-11th CE), the single name "Kāshān" was applied to both its warm and cold parts, replacing the two aforementioned names. A look at medieval sources shows that Kashan was no longer considered a rustāq among the rustāqs of Isfahan or Qom, but rather a madīna (city) encompassing several qarya (villages), and was counted as having a congregational mosque (jāmeh) and pulpit (minbar), a madrasa, a governor (hākem), and fortifications (borj wa bārū). This article, using a descriptive-analytical method and based on the examination of Arabic and Persian sources from the second to the sixth centuries AH (8th-12th CE), seeks to clarify the period and the reasons for this transformation. It can be surmised that water scarcity in the warm-climate villages during the first few Islamic centuries, the merger of several surrounding villages with Kashan, the spread of Shiite Islam in the central part of Kashan, and its economic prosperity in the fourth and fifth centuries AH (10th-11th CE) caused the two warm and cold rustāqs of Kashan to transform into the madīna of Kashan—a central city encompassing several villages.

کلیدواژه‌ها English

Qāsān
Kāshān
Garmsir (warm region)
Sardsir (cold region)
Rustāq (district)
Madīna (city)
ابن‌أعثم الکوفی. (1991م). کتاب الفتوح. تحقیق علی شیری. ط1. بیروت: دار الأضواء.
ابن‌حزم، علی‌بن أحمد. (1983م). جمهره أنساب العرب. تحقیق لجنه من العلماء. ط1. بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابن‌حوقل النصیبی، أبوالقاسم. (بی‌تا). صوره الأرض. لاط. بیروت: دار صادر.
ابن‌خردادبه. (1371خ). مسالک و ممالک. ترجمۀ سعید خاکرند. چ1. تهران: میراث ملل.
ابن‌درید، محمد‌بن الحسن. (1991م). الاشتقاق. تحقیق عبدالسلام محمد هارون. ط1. بیروت: دار الجیل.
ابن‌رسته، أحمد‌بن عمر. (1892م). الأعلاق النفیسه. لاط. لیدن: مطبعه بریل.
ابن‌رسته، أحمد‌بن عمر. (1365خ). الأعلاق النفیسه. ترجمۀ حسین قره‌چانلو. چ1. تهران: امیرکبیر.
ابن‌سیده، علی‌بن إسماعیل. (1996م). المخصص. تحقیق خلیل إبراهیم جفال. ط1. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن‌فارس، أحمد. (1979م). معجم مقاییس اللغه. تحقیق عبدالسلام محمد هارون. لاط. بیروت: دار الفکر.
ابن‌الفقیه، أحمد بن محمد. (1996م). کتاب البلدان. تحقیق یوسف الهادی. ط1. بیروت: عالم الکتب.
ابن‌الفقیه، أحمد بن محمد. (1302ق). مختصر کتاب البلدان. لیدن: مطبعه بریل.
ابن‌قتیبه الدینوری، عبدالله بن مسلم. (1988م). أدب الکاتب. تحقیق علی فاعور. ط1. بیروت: دار الکتب العلمیه.
ابن‌قتیبه الدینوری، عبدالله بن مسلم. (1997م). الجراثیم. تحقیق محمد جاسم الحمیدی. لاط. دمشق: وزاره الثقافه.
ابن‌منظور، محمد بن مکرّم. (1999م). لسان العرب. تحقیق أمین محمد عبدالوهاب و محمد الصادق العبیدی. ط3. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ابن‌ناصرالدین الدمشقی، محمد بن عبدالله. (1993م). توضیح المُشتبه. تحقیق محمدنعیم العرقوسی. لاط. بیروت: مؤسسه الرساله.
أبوالشیخ الأنصاری، عبدالله‌بن محمد. (1992م). طبقات المحدّثین بأصبهان و الواردین علیها. تحقیق عبدالغفور عبدالحق حسین البلوشی. ط1. بیروت: مؤسسه الرساله.
أبونعیم اصفهانی، حافظ أحمد‌بن عبدالله. (بی‌تا). ذکر أخبار اصبهان. ط1. بی‌جا: دار الکتاب الإسلامی.
احمدی، محسن. (1387خ). مقالۀ «تسوج» در دائره‌المعارف بزرگ اسلامی. چ1. تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
الأخفش الأصغر. (1984م). الاختیارین. تحقیق فخرالدین قباوه. ط2. بیروت: مؤسسه الرساله.
اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. (1927م). مسالک الممالک. تصحیح تئودور نولدکه. لاط. لیدن: مطبعه بریل.
اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. (1373خ). ممالک و مسالک. ترجمۀ محمد‌بن اسعد بن عبدالله تستری. به‌کوشش ایرج افشار. چ1. تهران: بنیاد موقوفات افشار.
البکری الأونبی، أبوعبید. (1936م). سمط اللآلی. تحقیق عبدالعزیز المیمنی. لاط. القاهره: لجنه التألیف و الترجمه و النشر.
البلاذُری، احمد‌بن یحیی. (1987م). فتوح البلدان. تحقیق عبدالله أنیس الطبّاع و عمر أنیس الطبّاع. لاط. بیروت: مؤسسه المعارف.
التوحیدی، أبوحیّان. (1988م). البصائر و الذخائر. تحقیق وداد القاضی. ط1. بیروت: دار صادر.
الثعالبی، عبدالملک بن محمد. (2003م). ثمار القلوب فی المضاف والمنسوب. ط1. بیروت: المکتبه العصریه.
الجاحظ، عمرو بن بحر. (2003م). الحیوان. ط2. بیروت: دار الکتب العلمیه.
الجاحظ، عمرو بن بحر. (1995م). القول فی البغال. تحقیق شارل پلّا. ط1. بیروت: دار الجیل.
جیهانی، ابوالقاسم‌بن احمد. (1368خ). اشکال العالم. ترجمۀ علی‌بن عبدالسلام کاتب. تصحیح فیروز منصوری. چ1. تهران: انتشارات آستان قدس رضوی.
حسن‌بن محمد اشعری قمی. (1385خ). تاریخ قم. ترجمۀ تاج‌الدین حسن خطیب. تصحیح محمدرضا انصاری. چ1. قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.
حسینی قمی، صفی‌الدین. (بی‌تا). خلاصه‌البلدان. به‌کوشش حسین مدرّسی طباطبایی. بی‌چا. قم: چاپ‌خانة حکمت.
حموی، یاقوت‌بن عبدالله. (1977م). معجم البلدان. لاط. بیروت: دار صادر.
الدقیقی المصری، سلیمان‌بن بنین. (1985م). اتفاق المبانی و افتراق المعانی. تحقیق یحیی عبدالرؤوف. ط1. الأردن: دار عمار.
الذهبی، شمس‌الدین محمد. (1997م). تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام. تحقیق عمر عبدالسلام تدمری. ط1. بیروت: دار الکتاب العربی.
رازی قزوینی، نصیرالدین عبدالجلیل. (1331خ). بعض مثالب‌النواصب فی نقض بعض فضائح‌الروافض معروف به نقض. تصحیح محدّث ارموی. بی‌چا. بی‌جا: چاپخانه سپهر.
راستگو، سید محمد و سید محمدفرید راستگو. (1403خ). غزل‌های باقر خردۀ کاشانی. چ1. تهران: میراث مکتوب.
الراوندی القاسانی، ضیاء‌الدین أبوالرضا. (1334خ). الدیوان. تصحیح جلال‌الدین محدّث ارموی. ط1. طهران: مطبعه مجلس.
الزبیدی، محمدمرتضی. (1994م). تاج العروس من جواهر القاموس. لاط. بیروت: دار الفکر.
سلطان‌زاده، حسین. (1367خ). مقدمه‌ای بر تاریخ شهر و شهرنشینی در ایران. چ2. تهران: امیرکبیر.
سلطان‌محمدمیرزا قاجار (سیف‌الدوله). (1364خ). سفرنامۀ سیف‌الدوله معروف به سفرنامۀ مکه. تصحیح علی اکبر خداپرست. چ1. تهران: نی.
السمعانی، عبدالکریم‌بن محمد. (1962م). الأنساب. تحقیق عبدالرحمن بن یحیی المعلمی الیمانی. ط1. حیدرآباد: مجلس دائره‌المعارف العثمانیه.
الشریف الإدریسی، محمد‌بن محمد. (1989م). نزهه المشتاق فی اختراق الآفاق. لاط. بیروت: عالم الکتب.
صادقی، مصطفی. (1386خ). کاشان در مسیر تشیّع. چ1. قم: شیعه‌شناسی.
الطبری، محمد‌بن جریر. (1967م). تاریخ الأمم و الملوک. تحقیق محمد أبوالفضل إبراهیم. بیروت: روائع التراث العربی.
العسکری، الحسن‌بن عبدالله. (1988م). جمهره الأمثال. تحقیق أحمد عبدالسلام و محمد سعید بن بسیونی زغلول. ط1. بیروت: دار الکتب العلمیه.
فیروزی آرانی، حسن. (1400خ). آران و بیدگل در آیینۀ تاریخ. چ1. کاشان: سورۀ تماشا.
القزوینی، زکریا‌بن محمد. (بی‌تا). آثار البلاد و أخبار العباد. لاط. بیروت: دار صادر.
قوام‌الدین حنفی بیدگلی. (1398خ). رساله در علم حساب. تصحیح محمدرضا عرشی. چ1. کاشان: ارمغان ادب.
کلانتر ضرابی، عبدالرحیم. (2536 شاهنشاهی). تاریخ کاشان به‌انضمام یادداشت‌هایی از اللهیار صالح. به‌کوشش ایرج افشار. تهران: فرهنگ ایران‌زمین.
المافرّوخی الأصفهانی، المفضّل بن سعد. (2010م). محاسن أصفهان. تحقیق عارف أحمد عبدالغنی. ط1. دمشق: دار کنان.
محمدی ملایری، محمد. (1374خ). فرهنگ ایران پیش از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامی و ادبیات عربی. چ3. تهران: توس.
المرزوقی، أحمد‌بن محمد. (1996م). الأزمنه والأمکنه. تحقیق خلیل المنصور. ط1. بیروت: دار الکتب العلمیه.
مستوفی قزوینی، حمدالله. (1381خ). نزهه القلوب. تصحیح محمد دبیرسیاقی. بی‌چا. قزوین: حدیث امروز.
مشهدی نوش‌آبادی، محمد. (1385خ). معمای قریۀ هراسکان. مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی اصفهان. دورۀ 2، ش. 4445، صص. 183194.
مقدسی، محمد‌بن احمد. (بی‌تا). أحسن التقاسیم فی معرفه الأقالیم. لاط. بیروت: دار صادر.
مقدسی، محمد‌بن احمد. (1362خ). أحسن التقاسیم فی معرفه الأقالیم. ترجمۀ علینقی منزوی. چ1. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
النابغه الذبیانی. (1996م). الدیوان. شرح عباس عبدالساتر. ط2. بیروت: دار الکتب العلمیه.
نراقی، حسن. (1365خ). تاریخ اجتماعی کاشان. چ2. تهران: علمی و فرهنگی.
وصاف بیدگلی، محمدرضا. (1358خ). رسالة چراغان. مجلة فرهنگ ایران‌زمین. ش. 24، صص. 1164.
هندوشاه‌بن سنجر نخجوانی. (1362خ). تجارب السلف در تواریخ خلفا و وزرای ایشان. تصحیح گای لیسترانج. چ1. تهران: دنیای کتاب.
الیعقوبی، احمد‌بن اسحاق. (1422ق). البلدان. ط1. بیروت: دار الکتب العلمیه.
الیوسی، الحسن‌بن مسعود. (1981م). زهر الأکم فی الأمثال و الحکم. تحقیق محمد حجی و محمد الأخضر. ط1. المغرب: دار الثقافه و دار البیضاء.
 
References
Abu al-Shaykh al-Ansari, A. (1992). Tabaqat al-Mohaddetin be-Isfahan. (A, al-Balushi). Beirut: al-resalah. ]In Arabic[.
Abu Naim Isfahani, H. (n.d). zikr Aqbar Isfahan. N.p: Dar al-Kitab al-Islami. ]In Arabic[.
Ahmadi, M. (2008). Tasuj, in Encyclopaedia Islamica. Tihran: Center of Encyclopaedia Islamica. ]In Persian[.
Al-Akhfash al-Asghar. (1984). al-Ikhtiyarayn. (F, Qabawah, Edit). Beirut: al-Resalah. ]In Arabic[.
Al-Askari, H. (1988). Jamharat al-Amthal. (A, Abdossalam and M, Zoghlul, Edit). Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiyah. ]In Arabic[.
Al-Bakri, A. (1936). Semt al-Laali. (A, al-Meymani). Al-Qahirah: Lojnah al-Talif. ]In Arabic[.
Al-Balazori, A. (1987). Fotuh al-Buldan. (A, al-Tabba and O, al-Tabba). Beirut: al-Maarif. ]In Arabic[.
Al-Daqiqi al-Mesri, S. (1985). Ittefagh al-Mabani. (Y, Abd al-Raouf, Edit). Jordan: Dar Ammar. ]In Arabic[.
Al-Jahiz, A. (2003). Al-Hayawan. Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiyah. ]In Arabic[.
…….. (1995). Al-Biqal. (Ch, Pellat). Beirut: Dar al-Jil. ]In Arabic[.
Al-Mafarrukhi, M. (2010). Mahasin Isfahan. (A, Abdalghani, Edit). Demashq: Dar Kinan. ]In Arabic[.
Al-Marzuqi, A. (1996). Al-Azmanah Wa al-Amkanah. (Kh, al-Mansur, Edit). Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiyah. ]In Arabic[.
Al-Nabigha al-Dhubyani. Al-diwan. (A, Abd al-Satir, Edit). Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiyah.  ]In Arabic[.
Al-Qazwini, Z. (n.d). Athar al-Bilad wa Akhbar al-Ebad. Beirut: Dar Sadir. ]In Arabic[.
Al-Samani, A. (1962). Al-Ansab. (A, al-Yamani, Edit). Haydarabad: Majles Daerah al-Maarif al-Osmani. ]In Arabic[.
Al-Rawandi al-Qasani, Z. (1995). al-Diwan. (J, Mohadeth Armawi). Tehran: Majles. ]In Arabic[.
Al-Tabari, M. (1967). Tarikh al-Omam Wa al-Molouk. (M, Ibrahim, Edith). Beirut: Rawae al-Torath al-Arabi. ]In Arabic[.
Al-Sharif al-Idreesi, M. (1989). Nuzhat al-Mushtaq. Beirut: Alam al-Kotob. ]In Arabic[.
Al-Tawhidi, A. (1998). al-Basair wa al-Zakhair. (W, al-Qazi). Bwirut: Dar Sadir. ]In Arabic[.
Al-Thalabi, A.  (2003). Thimar al-Qulub. Veirut: al-Maktabah al-Asriyah. ]In Arabic[.
Al-Yaqoobi, A. (2001). Al-Buldan. Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiyah. ]In Arabic[.
Al-Zahabi, Sh. (1997). Tarikh al-Islam. (O, Tadmori, Edit). Beirut: Dar al-Kitab al-Arabi. ]In Arabic[.
Al-Zobaydi, M. (1994). Taj al-Aroos. Beirut: Dar al-Fekr. ]In Arabic[.
Al-Yoosi, H. (1981). Zahr al-Akam Fi al-Amthal Wa al-Hikam. Morocco: Dar al-Thaqafah Wa Dar al-Bayza. ]In Arabic[.
Firouzi Arani, H. (2021). Aran Wa Bidgol Dar Ayeneh Tarikh. Kashan: Sooreh Tamasha. ]In Persian[.
Hamawi, Y. (1977). Mujam al-Buldan. Beirut: Dar Sadir. ]In Arabic[.
Hasan Ibn Mohammad. (2006). Tarikh Qom. (T, Khatib, Trans). Qom: Kitabkhane Marashi. ]In Persian[.
Hendushah Nakhjawani. (1983). Tajarib al-Salaf. (G, Le Strange, Edit). Tehran: Donyaye Kitab. ]In Persian[.
Hoseini Qomi, S. (n.d). Kholasah al-Buldan. (H, Tabatabai, Edit). N.p: Hikmat. ]In Persian[.
Ibn Atham Kufi. (1991). Kitab al-Fotuh. (A, Shir, Edit). Beirut: Dar al-Azwa. ]In Arabic[.
Ibn Durayd. (1991). al-Ishtiqaq. (A, Haroon, Edit). Beirut: Dar al-Jil. ]In Arabic[.
Ibn Faqih. (1996). Kitab al-Buldan. (Y, Al-hadi). Beirut: Alam al-kotob ]In Arabic[.
…….. (1984). Mukhtasar Kitab al-Buldan. Leiden: Brill. ]In Arabic[.
Ibn Faris, A. (1979). Mujam Maqayis al-lughah. (A, Haroom). Beirut: Dar Al-fikr. ]In Arabic[. 
Ibn Hazm, A. (1983). Jamhara Ansab al-Arab. Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiyah. ]In Arabic[.
Ibn Houqal, A. (n.d). Surat al-Arz. Beirut: Dar Sadir. ]In Arabic[.
Ibn Khordadbeh. (1992). Masalik Wa Mamalik. (S, Khakrand, Trans). Tehran: Mirath Melal. ]In Persian[.
Ibn Manzur, M. (1999). Lesan al-Arab. (A, Abdolwahhab and m, al-Obaydi). Beirut: Dar Ihya al-Turath. ]In Arabic[.
Ibn Nasir al-din al-demashqi, M. (1993). Tawdih al-mushtabah. (m, al-arghoosi, Edit). Beirut: al-resalah. ]In Arabic[.
Ibn qutaybah al-Dinawari, A.(1989). Adab al-Katib. (A, Faour, Edit). Beirut: Dar al-Kotob al-elmiyah. ]In Arabic[.
Ibn qutaybah al-Dinawari, A. (1997). al-Jarathim. (m, al-Hamidi, Edit). Dimashq: Vezarah al-Thiqafah. ]In Arabic[.
Ibn Rustah, A. (1982). al-Alaq al-Nafisa. Leiden: Brill. ]In Arabic[.
Ibn Rustah, A. (1982). al-Alaq al-Nafisa. (H, Gharehchanlou, Trans). Tehran: Amirkabir. ]In Persian[.
Ibn Sidah, A. (1996). al-Mukhassas. (KH, Jefal, Edit). Beirut: Dar Ihya al-Turath. ]In Arabic[.
Istakhri, A. (1927). Masalik al-Mamalik. (T, Noldeke, Edit). Leiden: Brill. ]In Arabic[.
…….. (1994). Mamalik wa Masalik. (M, Tostari, Trans). Tehran: Bonyad Afshar. ]In Persian[.
Jeyhani, A. (1989). Ashkal al-Alam. (A, Katib, Trans). Tehran: Astan Qods Razawi. ]In Persian[.
Kalantar Zarrabi, A. (1997). Tarikh Kashan. (I, Afshar, Edit). Tehran: Farhang Iranzamin. ]In Persian[.
Maqdasi, M. (n.d). Ahsan al-Taqasim. Beirut: Dar Sadir. ]In Arabic[.
Maqdasi, M. (1983). Ahsan al-Taqasim. (A, Monzawi, Trans). Tehran: Shrrkat Moalaffan Wa Motarjaman Iran. ]In Persian[.
Mashhadi Nushabadi, M. (2006). Moamma Qaryeh Haraskan. Journal of the Faculty of Literature and Humanities, 44/45, 183-194.
Mohammadi Malayeri, M. (1995). Farhang Iran. Tehran: Tus. ]In Persian[.
Mostawfi Qazwini, H. (2002). Nuzhat al-Qulub. (M, Dabirsiaqi). Qazwin: Hadith Imruz. ]In Persian[.
Naraqi, H. (1986). Tarikh Ijtemai Kashan. Tehran: Elmi Wa Farhangi. ]In Persian[.
Qawam al-Don Hanafi Bidgoli. (2019). Risaleh Dar ilm Hisab. (M, Arshi, Edit). Kashan: Armagha. ]In Persian[.
Razi Qazwini, N. (1952). Baz Mathaleb al-Nawaseb. (M, Armawi, Edit). N.p: Seehr. ]In Persian[.
Rastgoo, M. (2024). Ghazalhaye Bagher  Khordeh Kashani. Tehran: Mirath Maktoob. ]In Persian[.
Sadeghi, M. (2007). Kashan Dar Masir Tashayyo. Qom: Shiehshenasi.  ]In Persian[.
Soltanmohammad Mirza, S. (1985). Safarnameh Seyfadawleh. (A, Khodaparast, Edit). Tehran: Ney. ]In Persian[.
Soltanzadeh, H. (1988). Moghademh Bar Tarikhe Shahr wa Shahrneshini. Tehran: Amirkabir. ]In Persian[.
Wassaf Bidgoli, M. (1979). Resalah cheraghan. Journal of Farhang Iranzamin, 24, 1-164. ]In Persian[.